 |
|
|
|
|
|
Кайрылуу каттары жана келген каттар:
Ош окуясына 40 күн  Мекенибизге өзүбүздөн башка эч ким жардам бералбайтЕККУ 16-июлда Астанада өткөн жыйынында Кыргызстандын түштүгүнө эл аралык полиция күчтөрүн киргизүүнү колдой турганын билдирди. Бул маселе боюнча президент Роза Отунбаева ЕККУ Кыргызстанга куралсыз иштей турган 52 эл аралык полиция жөнөтө турганын, алар Ош жана Жалал-Абадда адам укуктарынын корголушуна көз саларын айткан. Ошондой эле президент Р.Отунбаева бул боюнча ЕККУ менен сүйлөшүүлөр аяктап калганын, эл аралык полициячылар төрт ай бою жергиликтүү күч органдарына көмөктөшөрүн, алардын мандаты - мониторинг, кеңеш берүү жана тренингдер менен чектелерин билдирген. Кыскасы, акыркы кезде коомчулукта талаш жаратып жаткан ЕККУ полициясы Кыргызстанга сөзсүз келет окшойт. Маалкаткан Россия, ашыккан Америка Ош менен Жалал-Абадга эл аралык полиция күчтөрүн киргизүү демилгеси АКШ президенти Барак Обама тарабынан көтөрүлүп, өткөн жумада кыргыз өкмөтү бул сунушка каршы эместигин билдирген. Ал Кыргызстанда иш сапары менен жүргөн АКШ президентинин улуттук коопсуздук боюнча кеңешчиси Майкл Макфол менен кыргыз өкмөтүнүн жолугушуусунда айтылган. Коогалаң маалында шаштысы кеткен убактылуу өкмөт эл аралык күчтөрдөн, Россия башында турган Жамааттык Коопсуздук Келишим Уюмунан (ЖККУ) аскердик жардам сураган эле. Бирок тышкы күчтөр аскер берүүдөн баш тарткан. Кыйын учурда сыртын салган сырткы күчтөрдөн түңүлгөн утурумдук өкмөт өз күчүбүзгө ишенүүгө аргасыз болуп, Кыргызстанда аскерий мобилизация жарыялап, мурда Ооганстанда кызмат кылгандар, запастагы офицерлер мамлекеттин бүтүндүгүн сактоого аттанган. Натыйжада ички ресурстардын эсебинен коогалаңдан эптеп чыккандай болдук. Буга чейин ЖККУ Кыргызстанга тик учак, брондолгон техника жана атайын каражаттардан жардам көрсөтүүнү убада кылган эле. Бирок бир айдан ашык убакыт өткөндүгүнө карабастан айтылган колдоодон дайын жок. Айтор, Кыргызстандагы абалды жөнгө салууга Россия баштаган аймактык уюмдар анчалык кызыкпайт. Эмне үчүн? Учурда Кыргызстанда стабил-дүүлүк орношун каалабай турган күчтөр бар экени жашыруун деле эмес. Ошол эле учурда жергиликтүү серепчилер биздин мамлекет кайсы бир державалардын оюн талаасына айланганын айтып келишет. Албетте мындай иштерге бакиевдик кландын, сепаратисттик уюмдардын себепчи же жардамчы болуп бериши турган иш. Айтор, кийинки мезгилдеги окуялар, мисалы, май айларындагы түштүктү автономиялуу республика кылууга болгон чакырык, андан кийинки үсөновчул идеялар, убактылуу өкмөт мүчөлөрүнүн телефонгейттеринин ачыкка чыгып элди кыжырлантышы, кыргыз-өзбек чабышы ж.б. жашыруун жана ачык жүргүзүлүп жаткан ар кандай саясый оюндар, учурдан пайдаланып Кыргызстанды мамлекет катары жок кылууга аракеттенген кайсы бир олуттуу сырткы күч бар экенин далилдейт. Анын башында кайсы мамлекеттердин атайын кызматы турганын деле түкшөмөлдөсө болот... Үчүнчү күчтү кыргыз же өзбек эмес, Кыргызстан кызыктырат Июнь окуяларына байланышкан маалымат майданында Кыргызстан жеңилип келатат. Батыш ММКсы кыргыздар өзбектерди геноцидке учуратууга аракет жасады дегенге чейин барды. АКШ акырынан жем жеген укук коргоочулардын бардыгы эмнегедир бир гана өзбек улутундагыларга токтолуп, кыргыздарды дүйнөгө жаман көрсөтүүгө аракеттенип жатышат. Мисалы, Human Rihts Watch уюму бул ишти өтө активдүү жүргүзүүдө. Аталган уюмдун билдирүүлөрүнө караганда, Ош жана Жалал-Абадда өзбек улутундагылардын гана укуктары бузулуп атат. Коомчулукта эгер эл аралык полиция күчтөрү дал ушул негизде өлкөгө киргизилсе, ансыз да араң турган абалды кайра курчутат деген пикирлер арбын. Биздин жеке пикирде балким батыш мындай бир жактуу маалыматтарды пайдаланып, бир тарапка жан тартымыш болуп экинчи жакты күчөтүү аракетин жасап аткандыр... Жогоруда белгилегендей, Human Rights Watch уюму Кыргызстандагы кырдаал боюнча изилдөөсүндө бир эле улут өкүлдөрүнүн укугун коргоп келет. Аталган уюм кыргыз бийлигинен тез арада өзбек улутундагы жарандарды жөн жеринен кармап-камоону, кыйноолорду токтотууну талап кылып жатат. Мындай маалыматтарды сөз болуп жаткан уюм аталган аймактагы кызматкерлеринен, тактап айтканда, өздөрүнүн ишенимдүү булактарынан алып атканын билдирген. Бирок Human Rights Watchтун баяндамасында денеси көгала болгондордун сүрөттөрү жана өзбек тектүүлөрдүн айтып бергендеринен башка конкреттүү фактылар көрсөтүлгөн эмес. Албетте мындай коогалаңдын залакасы эң биринчи карапайым калкка тийет. Эл башына түшкөн мүшкүл кайсы улут экендигиңе карабайт. Ошол күндөрдө Кыргызстандын жараны болгону менен улуту өзбек болгону үчүн үй-бүлөсү менен качып-бозуп, жол азабын, көр азабын тартып, Өзбекстандын чегарасынан ары өтө албай турган баео балдарды, кары-картаңдарды, энелерди көргөндө ар бир эле адамдын жүрөгү сыздады. Ошол эле учурда антип качып бара турган башка өлкөсү жок, автоматтын огунан чочуп өз үйлөрүнүн жертөлөсүндө жашынып же курмандыкка чалынып жаткан кыргыздардын укугун ким коргойт? Ошон үчүн алааматка жалаң гана өз үйү, шаары өрттөлүп, Ата мекени жабыркап, бара турган башка мекени жок калган жергиликтүү элди күнөөлөш бери дегенде акмакчылык. Албетте кимдир бирөө мындай акмакчылыкты чын эле "акмак" болгону үчүн жасабайт. Анын артында жашырылган максаттар болот. Алакушту атынан айтпайлыбы Кийинки кездерде Кыргызстандагы оор кырдаалдан пайдаланып Фергана өрөөнүн жалынга айланткысы келген динди курал кылган күчтөр бар экени, Өзбекстан Ислам Кыймылы, Талибан, "Хизб-ут Тахрир" сыяктуу күчтөр чогулуп, Борбор Азияга чабуул коюуга даяр болуп калганы тууралуу айтыла баштады. Чынында эгер маселе өзбек менен кыргыздын ортосунда гана болсо, анда түштүккө сырттан күч киргизүүнүн кажети жок. Оор күндөрдө ага өзүбүздүн күч органдарынын алы жетери далилденди. Эгер ушул тирешүүдөн пайдаланып халифат куруу планын ишке ашыруу аракети менен ызы-чуу чыгаруу үчүн эки элдин ортосуна от жаккысы келгендерге бөгөт коюу болсо, анда биз чындап эле ЕККУ сыяктуу тынчтык орнотуучу күчтөрдүн киришине муктажбыз. Анда бул маселе жеке эле Кыргызстандын эмес, терроризм, сепаратизм, экстремизм сыяктуу карапайым элдин жашоосуна бүлгүн салган уюмдарга каршы күрөшөбүз деп кыйкырып жүргөн бүтүндөй өлкөлөрдүн проблемасы болууга тийиш. Дагы бир жагдайдан алып караганда, ЕККУ полициясынын Кыргызстанга киргизилип, болуп өткөн окуя тууралуу изилдөө өткөргөнүнүн жакшы жагы да бар. Дегеним, эгер эл аралык полициянын 52 кишиси чындап эле эч кандай саясаты жок калыс адис катары жардамга келип, бул окуя ким тарабынан уюшулганын, кимдер алдын ала курал-жарак камдап койгонун, "Ош өзбектердин ватаны" деген ураан кимдер тарабынан даярдалганын ачык-айкын айтып чыгышса түзүк. Антпесе жогоруда айтылгандай кыргыздарды жаман көрсөткөн бир тараптуу маалымат ааламга таркап, дүйнөлүк коомчулуктун алдында маалымат согушунун жеңүүчүлөрү гана салтанат куруп туру. Кыргыздын дүйнө таанымын, башкача айтканда, коногун төргө чыгарып эркелеткен айкөлдүгүн, бири-бирине караганда бөлөк улуттагыларды сыйлаган меймандостугун билбеген батыш өлкөлөрү үчүн кыргыздар өз өлкөсүндө жашаган аз улуттарды баса калып эле сабап жаткандай сезилиши толук мүмкүн. ЕККУ кыргызга каршы курал көтөргөн өзбек тектүү сокур саясатчылар, улутчулдар, мисалы, Кадыржан Батыровго окшогондор тууралуу эмне дээр экен? Эл аралык комиссия бул окуя боюнча элди нааразы кылган жыйынтык чыгарып коюп басып кетсе, биз кимге арызданабыз? Ачыгын айтканда, ЕККУ полициясынын мониторинги жок эле кыргыз-өзбек тирешин жараткан күчтөр кимдер экени анык болуп калды. Булар - сепаратисттик күчтөр. Ар бир мамлекеттерде бул күчтөргө каршы катуу күрөш жүргүзүлөт. Мисалы, ошол эле АКШда, Техаста, Кытайда уйгур сепаратисттерине карата, Индияда да. Дүйнө жүзү боюнча мындай проблема бар. Бизде дагы ушундай күчтөрдүн пайда болуп калганын түштүктөгү окуялар көрсөттү. Бул жерде күч органдары эч кандай улутка эмес, ал улуттагы айрым сеператисттик көз караштагы лидерлерге жана аларды ээрчигендерге каршы күрөш жүргүзүш керек. Эмне үчүн биз аларды өзбек сепаратисттери деп айта албайбыз? Даярдаган Зайырбек АЖЫМАТОВ, тел.: 38-67-19, zairajimatov_76mail.ru
WebMoney кошелек:
Z189154646502 R429713653063 Орусча - по-русски:
Тагыраак көрсөткүчтөрдү Кыргыз Улуттук Банкынан табасыз: биерде >> Макала, чыгарма, жарнама...
Алексей Рощин
Назаралиев Ж.
Турсунбай Бакир уулу
Назаралиев Ж.
Кызык макала
|
|
|
| ||||||||||||||