Кайрылуу каттары
жана келген каттар:
Поиск
ggle_h
Ташбоо ЖУМАГУЛОВ,
Президенттин алдындагы мамлекеттик тил боюнча комиссиясынын төрагасы:
"Киргиздерди камап, ата албайбыз"
1989-жылы 23-сентябрда легендарлуу парламент мамлекеттик тил мыйзамын кабыл алган. Ошол чечимге ылайык Кыргыз Республикасынын аймагында мамлекеттик тил деп кыргыз тили жарыяланган. Андан бери 20 жылдын жүзү болду. 20 жыл ичиндеги өзгөрүүлөрүн, дегеле мамлекеттик тилибиздин абалы тууралуу Президенттин алдындагы мамлекеттик тил боюнча комиссиясынын төрагасы Ташбоо Жумагуловго кайрылдык.
- Ташбоо Рахманбердиевич, мамлекеттик тил мыйзамына 20 жыл толду. Ушул убакыттын ичинде улуттук тилибизде эмне өзгөрүүлөр болду, тил майрамына арналган салтанатты кандай өткөрүп атасыздар?
- 20 жыл убакыттын ичинде бир топ эле алгылыктуу иштерди жасадык. Бирок, чыныгы мамлекеттик тилге мамлекеттик мамиле март революциясынан кийин гана башталды. Чоң кыймыл, жандуу иштер акыркы төрт жылдын ичинде байкалып атты. Биздин иштерибиз, ММКлар аркылуу калайык калкка кеңири маалым. Акыркы төрт жылдын ичинде бир топ иш чаралар өткөрүлдү, укук борборлор ачылды. Көрнөк, жарнактар калыбына келтирилди. Эң негизгиси бузулган орфографиябыз, жазуу эрежебиз мыйзам түрүндө оңдолуп, эрежеси элге таркатылды жана 30 жылдан бери чыга элек, курамы 80 миң сөздөн турган кыргыз тилинин орфографиялык сөздүгү беш миң нуска менен кайрадан жарык көрдү. Буйруса ушул жылдын аягына чейин кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү басылганы турат. Ал да отуз жылдан бери чыга элек болчу. Бүтүндөй республикабызды кыдырган тил кербени уюштурулду. Ал эми мамлекеттик тилдин жыйырма жылдык чоң салтанатын белгилөө үчүн мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын чечими менен 1-сентябрдан 1-декабрга чейин мамлекеттик тилдин үч айлыгын жарыяладык. Кыргызстандын болгон аймагында кыргыз тилинин кадыр-баркын көтөрүп, аны даңазалоо, кыргыз атуулу болгондон кийин мамлекеттик тилди билүүсү зарыл экенин тастыктоо акциясы өткөрүлө баштады.
- "Көчөдөгү көрнөк, жарнактар калыбына келтирилди" дедиңиз, бирок айрым көрнөктөр дагы деле орус тилинде, кыргызчага которулса да туура эмес болуп калууда. Сын-пикирлер да көп айтылып келет. Буга кандай чара көрүүдөсүздөр?
- Төрт жыл мурун көрнөк, жарнактар таптакыр которулбай орус тилинде жазылчу. Буга бир да кыргыз унчуккпай, башын жерге салып жүрө берген. Биз оңдоп, кыргызчалагандан кийин сындап, котормолорубузга асылгандар көбөйдү. Негизи кыргыздар бүткөн ишти сындаганды, акыл үйрөткөндү жакшы көрөт эмеспизби. Бирок, шаарыбыз чоң болгондуктан 10 миңге жакын көрнөктөр бар. Барысын көзөмөлдөө кыйын болгон үчүн элден жардам күтөбүз. Эгер бирөө "ушул жерде ушундай жарнак туура эмес которулган же которулган эмес" десе дароо балдар барып ээсин таап, катасын оңдоп коюшат.
- "Мамлекеттик тилде алдыга жылуу өзгөрүүлөр болду, мамлекет жакшы мамиле кылып калды" дегениңиз менен карапайым калк катмарын айтпай эле коелу, эл башкарган саясатчыларыбыздын дээрлик көбү "киргиз" болуп бүтүштү. Мындай абалдан кантип арылуу керек?
- Саясатчыларыбыздын барысы "киргиз" болуп бүтсө аларды камап сала албайбыз. Атып салууга да болбойт. Конституциябызга орус тили расмий тил жөнүндө мыйзам киргизилген. "Кыргызча сүйлө" деп бирөөгө айтып көр, "менин укугумду чектөөгө акыңыз жок" деп жооп кайтарышат. Андыктан мамлекеттик тилди таңуулоого акыбыз жок. Дүйнөдө жападан жалгыз кыргыздар гана өзүнүн тилине кошуп туруп, расмий тилге бийик даража берген. Мындан арылуунун бир гана жолу "киргиздер" намысына келип, жети атасынын арбагын сыйлап, кыргызча сүйлөгөнгө өтүшү керек. Мыйзам жолунда ушул нерсени ишке ашырсакпы деп мыйзамга түзөтүү киргизип, Жогорку Кеңешке долбоорун тапшырдык. "Мамлекеттик кызматкерлердин бардыгы мамлекеттик тилде сүйлөшү керек, билбесе кызматка олтурбасын" деп атабыз. Депутаттар муну колдоп береби билбейбиз.
- Учурда өкмөт башчы Игорь Чудиновго кыргыз тилин үйрөтүп атасыздар. Муну менен бирге кыргыз болуп туруп өз тилинде сүйлөй албагандарга да сабак өтсөңүздөр кандай болот?...
- "Эне тилин чангандар, элдин келечегин тангандар" демекчи тилди чангандарга отуз жолу чогулуш өтүп, кыргыз тилин үйрөнүүсүн сурандык. Арасынан чанда гана саясатчылар келип окуп атат. Барысын зордоп окута албайбыз да, эң биринчи адамда каалоо болуусу зарыл. Мына эмгек жана социалдык өнүгүү министри Назгүл Ташпаева тил үйрөнүүнү каалады эле азыр сиз экөөбүздөй эле мамлекеттик тилде эркин сүйлөп калды. Башка "киргиздер" да каалап, тил үйрөнүүгө далалат кылса окутуудан качпайбыз.
- Эми кыргыз тилинин мындан аркы таскагы кандай болот?
- Пессимистерге кошулбайм. Акыр заман жөнүндө ойлогон Асан кайгыларга аралашпайм. Кыргыз тили эч убакта жоголбойт. Мурда кыргыз тили бөксөргөнү менен бүгүн күндөн-күнгө толуп атат. 10 жылдан кийин кыргыз тилин билбесең "сен сабатсыз, маданиятсыз адам турбайсыңбы" деген түшүнүк пайда болот деп ишендире алам. Буга толук көзүм жетет.
Бурул МУСАБЕКОВА
ШАРИПА САДЫБАКАСОВА ЖК ДЕПУТАТЫ
"Кышка эл толук даяр эместей"
- Босогодо кыш, андыктан кышка элдин камы кандай деп ойлойсуз?
- Кышка айылдыктар тынчсыздануу менен камданып жатса керек. Көк-Жар айылында тургандыктан, тааныш, коңшу-колоңдор "2-3 тонна көмүр сатып алдык" деп жатышат. Ар ким өз мүмкүнчүлүгүнө жараша камданса керек, кээ бирөөнүн каражаты жетиштүү болсо, кээсиники жетишсиз. Андыктан жалпы эл кышкыга толугу менен камынып алды деп айтыштан алысмын.
- Көмүргө жетпеген эл айлана-чөйрөгө, токой чарбаларга кол салуу коркунучун жаратпайбы?
- Бир убактарда көмүр жок, көмүрдүн баасы кымбаттап, токойлорго кол салуулар болуп, көпчүлүк токойлор кыйылып кетпедиби. Учурда мамлекет бюджетке караган мекемелердин кызматкерлерин көмүр менен камсыз кылып, көмүрдү арзаныраак баада берүү үчүн аракеттерди жасап жатат. "Айлана-чөйрөгө кол салынып, токойлор калбай калат" деп коркуунун кажети жок.
Ажибай
КАЛМАМАТОВ
ЖК депутаты
"Президенттик айлыкка килейген имарат куруу кыйын"
- Акаевдин китепканасын эмне кылат деп ойлойсуз?
- Акаевдин китепканасын мамлекет өз карамагына алганы туура, президенттик айлыгы менен мындай заңгыраган имаратты курууга мүмкүн эмес. Имарат элге керектүү бала бакча, жатак мектеп же бир чоң мекемелердин иштетүүсүнө берилиши тийиш.
- Жаңы жылга чейин парламентте эки аял алуу мыйзамдаштырылабы?
- Башка маселелер түгөнүп калгансып, эки аял алууну мыйзамдаштыруу бул уят нерсе. Мындан көрө элге жардамы тие турган, керектүү мыйзамдарды чыгарып алсак кандай. Бул мыйзам каралса да мен колдобойм.
Ибрагим ЖУНУСОВ
ЖК депутаты
"Газ кымбатташы мүмкүн"
- Өзбекстан газдын баасын арзандатабы же...
- Билбей туруп анализ жүргүзүү кыйын, газ баасы былтыр 20-30 долларга кымбатыраак коюлган. "Арзандайт дебей" ушул бааны сактап калсак жакшы. Өзбектер суу боюнча бир аз проблема кылып жатпайбы, андыктан газды кымбаттатканга аракет кылат. Биздин өкмөт да бааны көтөргөнгө жол бербейт. Мындан ашык баа биз үчүн кымбат. Депутаттар да кудай буйруса газдын баасын бир калыпта кармаганга аракет жасайбыз. Эгер таза болбой баратса Казакстан менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө туура келет.
- Газга 800 сом төлөнбөй калса, газ өчүрүлүп, кайра 1200 сомго туташтырылат экен. Бул элге кошумча чыгым эмеспи?
- Албетте кошумча чыгым, газ, жарык, суу акысын убагында төлөш керек. Электр энергиясы сыяктуу газды да эконом кылганга үйрөнүшсө. Учурда мурдагыдай алдын-ала акчасын төлөп, газга счетчиктерди орнотууга өтүп жатышканы пайдалуу. Телефонго бирдик салгандай, газга бирдик салып алышып эконом менен колдонуп калышмак.
Жазгүл КАРБОСОВА
ggle_v
кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
ggle_v
oh_kaptal
Тагыраак көрсөткүчтөрдү
Кыргыз Улуттук Банкынан табасыз: биерде >>
Эркин макалалар
Назаралиев Ж.
Турсунбай Бакир уулу
Назаралиев Ж.
Гезиттердеги кызык макалалардын топтому
жана келген каттар:
| Керектүү материалды ушул жерден издегиле: |
Ташбоо ЖУМАГУЛОВ,
Президенттин алдындагы мамлекеттик тил боюнча комиссиясынын төрагасы:
"Киргиздерди камап, ата албайбыз"
1989-жылы 23-сентябрда легендарлуу парламент мамлекеттик тил мыйзамын кабыл алган. Ошол чечимге ылайык Кыргыз Республикасынын аймагында мамлекеттик тил деп кыргыз тили жарыяланган. Андан бери 20 жылдын жүзү болду. 20 жыл ичиндеги өзгөрүүлөрүн, дегеле мамлекеттик тилибиздин абалы тууралуу Президенттин алдындагы мамлекеттик тил боюнча комиссиясынын төрагасы Ташбоо Жумагуловго кайрылдык.
- Ташбоо Рахманбердиевич, мамлекеттик тил мыйзамына 20 жыл толду. Ушул убакыттын ичинде улуттук тилибизде эмне өзгөрүүлөр болду, тил майрамына арналган салтанатты кандай өткөрүп атасыздар?
- 20 жыл убакыттын ичинде бир топ эле алгылыктуу иштерди жасадык. Бирок, чыныгы мамлекеттик тилге мамлекеттик мамиле март революциясынан кийин гана башталды. Чоң кыймыл, жандуу иштер акыркы төрт жылдын ичинде байкалып атты. Биздин иштерибиз, ММКлар аркылуу калайык калкка кеңири маалым. Акыркы төрт жылдын ичинде бир топ иш чаралар өткөрүлдү, укук борборлор ачылды. Көрнөк, жарнактар калыбына келтирилди. Эң негизгиси бузулган орфографиябыз, жазуу эрежебиз мыйзам түрүндө оңдолуп, эрежеси элге таркатылды жана 30 жылдан бери чыга элек, курамы 80 миң сөздөн турган кыргыз тилинин орфографиялык сөздүгү беш миң нуска менен кайрадан жарык көрдү. Буйруса ушул жылдын аягына чейин кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү басылганы турат. Ал да отуз жылдан бери чыга элек болчу. Бүтүндөй республикабызды кыдырган тил кербени уюштурулду. Ал эми мамлекеттик тилдин жыйырма жылдык чоң салтанатын белгилөө үчүн мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын чечими менен 1-сентябрдан 1-декабрга чейин мамлекеттик тилдин үч айлыгын жарыяладык. Кыргызстандын болгон аймагында кыргыз тилинин кадыр-баркын көтөрүп, аны даңазалоо, кыргыз атуулу болгондон кийин мамлекеттик тилди билүүсү зарыл экенин тастыктоо акциясы өткөрүлө баштады.
- "Көчөдөгү көрнөк, жарнактар калыбына келтирилди" дедиңиз, бирок айрым көрнөктөр дагы деле орус тилинде, кыргызчага которулса да туура эмес болуп калууда. Сын-пикирлер да көп айтылып келет. Буга кандай чара көрүүдөсүздөр?
- Төрт жыл мурун көрнөк, жарнактар таптакыр которулбай орус тилинде жазылчу. Буга бир да кыргыз унчуккпай, башын жерге салып жүрө берген. Биз оңдоп, кыргызчалагандан кийин сындап, котормолорубузга асылгандар көбөйдү. Негизи кыргыздар бүткөн ишти сындаганды, акыл үйрөткөндү жакшы көрөт эмеспизби. Бирок, шаарыбыз чоң болгондуктан 10 миңге жакын көрнөктөр бар. Барысын көзөмөлдөө кыйын болгон үчүн элден жардам күтөбүз. Эгер бирөө "ушул жерде ушундай жарнак туура эмес которулган же которулган эмес" десе дароо балдар барып ээсин таап, катасын оңдоп коюшат.
- "Мамлекеттик тилде алдыга жылуу өзгөрүүлөр болду, мамлекет жакшы мамиле кылып калды" дегениңиз менен карапайым калк катмарын айтпай эле коелу, эл башкарган саясатчыларыбыздын дээрлик көбү "киргиз" болуп бүтүштү. Мындай абалдан кантип арылуу керек?
- Саясатчыларыбыздын барысы "киргиз" болуп бүтсө аларды камап сала албайбыз. Атып салууга да болбойт. Конституциябызга орус тили расмий тил жөнүндө мыйзам киргизилген. "Кыргызча сүйлө" деп бирөөгө айтып көр, "менин укугумду чектөөгө акыңыз жок" деп жооп кайтарышат. Андыктан мамлекеттик тилди таңуулоого акыбыз жок. Дүйнөдө жападан жалгыз кыргыздар гана өзүнүн тилине кошуп туруп, расмий тилге бийик даража берген. Мындан арылуунун бир гана жолу "киргиздер" намысына келип, жети атасынын арбагын сыйлап, кыргызча сүйлөгөнгө өтүшү керек. Мыйзам жолунда ушул нерсени ишке ашырсакпы деп мыйзамга түзөтүү киргизип, Жогорку Кеңешке долбоорун тапшырдык. "Мамлекеттик кызматкерлердин бардыгы мамлекеттик тилде сүйлөшү керек, билбесе кызматка олтурбасын" деп атабыз. Депутаттар муну колдоп береби билбейбиз.
- Учурда өкмөт башчы Игорь Чудиновго кыргыз тилин үйрөтүп атасыздар. Муну менен бирге кыргыз болуп туруп өз тилинде сүйлөй албагандарга да сабак өтсөңүздөр кандай болот?...
- "Эне тилин чангандар, элдин келечегин тангандар" демекчи тилди чангандарга отуз жолу чогулуш өтүп, кыргыз тилин үйрөнүүсүн сурандык. Арасынан чанда гана саясатчылар келип окуп атат. Барысын зордоп окута албайбыз да, эң биринчи адамда каалоо болуусу зарыл. Мына эмгек жана социалдык өнүгүү министри Назгүл Ташпаева тил үйрөнүүнү каалады эле азыр сиз экөөбүздөй эле мамлекеттик тилде эркин сүйлөп калды. Башка "киргиздер" да каалап, тил үйрөнүүгө далалат кылса окутуудан качпайбыз.
- Эми кыргыз тилинин мындан аркы таскагы кандай болот?
- Пессимистерге кошулбайм. Акыр заман жөнүндө ойлогон Асан кайгыларга аралашпайм. Кыргыз тили эч убакта жоголбойт. Мурда кыргыз тили бөксөргөнү менен бүгүн күндөн-күнгө толуп атат. 10 жылдан кийин кыргыз тилин билбесең "сен сабатсыз, маданиятсыз адам турбайсыңбы" деген түшүнүк пайда болот деп ишендире алам. Буга толук көзүм жетет.
Бурул МУСАБЕКОВА
ШАРИПА САДЫБАКАСОВА ЖК ДЕПУТАТЫ
"Кышка эл толук даяр эместей"
- Босогодо кыш, андыктан кышка элдин камы кандай деп ойлойсуз?
- Кышка айылдыктар тынчсыздануу менен камданып жатса керек. Көк-Жар айылында тургандыктан, тааныш, коңшу-колоңдор "2-3 тонна көмүр сатып алдык" деп жатышат. Ар ким өз мүмкүнчүлүгүнө жараша камданса керек, кээ бирөөнүн каражаты жетиштүү болсо, кээсиники жетишсиз. Андыктан жалпы эл кышкыга толугу менен камынып алды деп айтыштан алысмын.
- Көмүргө жетпеген эл айлана-чөйрөгө, токой чарбаларга кол салуу коркунучун жаратпайбы?
- Бир убактарда көмүр жок, көмүрдүн баасы кымбаттап, токойлорго кол салуулар болуп, көпчүлүк токойлор кыйылып кетпедиби. Учурда мамлекет бюджетке караган мекемелердин кызматкерлерин көмүр менен камсыз кылып, көмүрдү арзаныраак баада берүү үчүн аракеттерди жасап жатат. "Айлана-чөйрөгө кол салынып, токойлор калбай калат" деп коркуунун кажети жок.
Ажибай
КАЛМАМАТОВ
ЖК депутаты
"Президенттик айлыкка килейген имарат куруу кыйын"
- Акаевдин китепканасын эмне кылат деп ойлойсуз?
- Акаевдин китепканасын мамлекет өз карамагына алганы туура, президенттик айлыгы менен мындай заңгыраган имаратты курууга мүмкүн эмес. Имарат элге керектүү бала бакча, жатак мектеп же бир чоң мекемелердин иштетүүсүнө берилиши тийиш.
- Жаңы жылга чейин парламентте эки аял алуу мыйзамдаштырылабы?
- Башка маселелер түгөнүп калгансып, эки аял алууну мыйзамдаштыруу бул уят нерсе. Мындан көрө элге жардамы тие турган, керектүү мыйзамдарды чыгарып алсак кандай. Бул мыйзам каралса да мен колдобойм.
Ибрагим ЖУНУСОВ
ЖК депутаты
"Газ кымбатташы мүмкүн"
- Өзбекстан газдын баасын арзандатабы же...
- Билбей туруп анализ жүргүзүү кыйын, газ баасы былтыр 20-30 долларга кымбатыраак коюлган. "Арзандайт дебей" ушул бааны сактап калсак жакшы. Өзбектер суу боюнча бир аз проблема кылып жатпайбы, андыктан газды кымбаттатканга аракет кылат. Биздин өкмөт да бааны көтөргөнгө жол бербейт. Мындан ашык баа биз үчүн кымбат. Депутаттар да кудай буйруса газдын баасын бир калыпта кармаганга аракет жасайбыз. Эгер таза болбой баратса Казакстан менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө туура келет.
- Газга 800 сом төлөнбөй калса, газ өчүрүлүп, кайра 1200 сомго туташтырылат экен. Бул элге кошумча чыгым эмеспи?
- Албетте кошумча чыгым, газ, жарык, суу акысын убагында төлөш керек. Электр энергиясы сыяктуу газды да эконом кылганга үйрөнүшсө. Учурда мурдагыдай алдын-ала акчасын төлөп, газга счетчиктерди орнотууга өтүп жатышканы пайдалуу. Телефонго бирдик салгандай, газга бирдик салып алышып эконом менен колдонуп калышмак.
Жазгүл КАРБОСОВА
WebMoney кошелек:
Z189154646502
R429713653063
Орусча - по-русски:
Z189154646502
R429713653063
Орусча - по-русски:
| • | Бесплатные уроки... |
| • | Про кырг._раскладку |
| • | Про кырг._шрифты |
| • | Про меня |
• Словарь-Сөздүк:
- кырг.-рус. >>- проект - а >> • Уроки:
Кырг_раскладка >> Кыргызский язык через Библию >> • Бесплатно:
Кыргыз шрифты >>• Религия _ Дин:
Көкө Теңир >>Библия >> Коран >> Ислам и секс: |
|
|
Тагыраак көрсөткүчтөрдү
Кыргыз Улуттук Банкынан табасыз: биерде >>
Макала, чыгарма, жарнама...
Алексей Рощин
| • | Лучший Президент |
Назаралиев Ж.
| • | Курманбек Салиевич Бакиев, тур ордуңдан, сот келатат! |
Турсунбай Бакир уулу
| • | "Мой курс - отстранить родственников президента от власти" |
Назаралиев Ж.
| • | Курманбек Бакиев кимди мураскер кылып калтырат? |
| • | Кого Курманбек Бакиев назначит преемником? |
Кызык макала
| • | Курандын да, Манастын да атын булгап... |
| • | Өлкөбүз "көкмээлер аралчасына" айланабы? |
| • | Дин жана дил: 1-макала 2-макала 3-макала |
| • | Чыңгыздын айымдары: 1-макала 2-макала 3-макала 4-макала 5-макала 6-макала |