Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


п»ї
  Так талаш

Ала жаздын алгачкы "ала каргалары"…
Эмилбек Каптагаев
Артыкчылыгы:

Арбын жыл советтик, партиялык мектепте такшалып, губернатордун орун басары, аким жана башка бийлик бутактарында эмгектенип, жетекчилик касиеттерин канык өздөштүргөн. Илимдин кандидаты. Саясатта чабуулчунун, жарым чабуулчунун, коргоочунун, керек учурда дарбазачынын милдетин аткара алат. Өз алдынча оюн эркин билдире алган деңгээлде жазмачылык өнөрү да жетиштүү. Ар кандай оор кырдаалдарда да өз пайдасына арбын "жем" оодаруунун чебери. Жогоруга жүгүнүп, төмөнкүгө ийиле билгенди билет. Аналитикалык чечим чыгарууга жөндүү. Экономикалык сабаттуулугу жетик. Ой чабыты кенен. Орус тилинде эркин сүйлөп, эркин жаза алат. Моралдык бузулуулары азырынча байкала элек. Руханий дөөлөттөрдү баалай алат, ага жетиштүү даярдыгы бар. Иш кагаздарын идирексиз жөндөп алган жөндөмүн белгилеп жүрүшөт.
Төрт тарабы төп, бирок өзүн Ысыккөлдүн саяк уурусунун өкүлү катары көрсөтүп жүрсө да, улуту кыргыз эмес, түпкү теги сарт-калмактарга байланат деген далилдөөлөр бар...

Кемчилдиги:
Кыргыздын өңүн, кыргыздын жүзүн дүйнөгө чагылдыруучу бой-келбети пас. Элүүнүн жарымын оодарып, ыкшоолукка ынтап калган курак. Авторитардык башкаруунун арыгынан арбын жыл суу ичкендиги байкалат. Улуктун сөзүн унчукпай угат, өзүнөн чини жогору, кызматы бийиктерге бет берип чыга албайт. Тактап айтканда аксакер жана кошоматчылыгы сезилет. Жеке кызыкчылыгы үчүн сатып кетүүгө маш. Өз учурунда баптап, таптап өстүргөн Аскар Акаев куулгандын эртесинде айкырып чыккандардын ана башында болгон. Анын акысына Бакиевдердин батальонуна сиңе алган. Эл оозунда Эмил мырза кезинде Ысыккөлдүн "акча кошелегу" болгон деп айтылып жүрөт. Эпчилдиги менен кенчилдиги алым сабак. Кызмат берген менен дос, кызматын кысканга кас. Арбын бийлик алуучулардын катарында болуп оппозицияга аралашууга мажбур болгон.
Эң одонолугу трайбалист, тууганчыл. Бакыт кушу колуна конуп, убактылуу өкмөттүн мүчөсү, аппараттын жетекчиси боло калганда оңтойлуу кырдаалдан пайдаланып "саякташтырган" саясатын атап жүргөндөр арбын. Эбин келтирип эптештиргенге маш. Ага далил, Ысыккөлдүн администрациясын башкарган кездериндеги "ачылыштарынын" үстүнөн козголгон кылмыш иши, убактылуу өкмөттө, аппаратка берилген 43 миң доллардын изи чыкпай жоголушу, кай бир кызмат орундары үчүн үстөк суроо боюнча айтыла калып, жазыла калып жүргөн фактылар алда нени каңкуулайт. Ошондой эле, Ыйык Мекке визиткаларында 10млн. евронун ойрон болушу боюнча оңбогондой кептердин жүрүп жаткандыгы да факт. Өзүн гана жогору сезген , текеберлиги, керкеймечилиги баамдалат. Орусчасынан атаганда өзүн "всезнайка" сезет. Бирөөнүн колу менен чок кармап, көлдүн элин экиге, кыргыз элин жетиге бөлдү деген жарлыктары куйругунда калбыр болуп турганы, аттиң!




…Учуп чыгышты. Антип жатканыбыздын да атайын себептери бар. Алдыда президенттик шайлоонун мөөнөтү жакындаган сайын, президенттике талапкер болчулардын да, алардын талапкерлери да узунунан жазылып умачтай көзү ачылып, арканды алыска ыргытышып дегендей, арга издөө оюндарын жандандырып киришти.
Бул маселелердин алкагында өткөн аптада түштүк эли "боп" этти. Өздөрүн тың чыкмалар катарында баалашкан кыйла топ, Бишкектин айтылуу ресторандарынын биринде топтолушуп, анда, алдыдагы хан такты үчүн өз уулун көтөрүп чыгуу урматын жасап жиберишти. Бирок, кимди? Санаптан келишсе саны арбып, аларды кебегинен, акшагын, акматынан аксагын бөлүп көрсөтө алышпай, "азырынча көңүл оорутушпайлы" таризинде "эмки отурумга чейин" дешип тарашты.Анткен менен ал жерден Камчыбек Ташиевдин ташы арбып, экиден бири бул мырзанын асабасын алдыга түртүүгө ынтызар экендиги байкалды.
Аз өтпөй "Достук" мейманканасынын жыйын залында түндүктүктөрдүн (көлдүктөрдүн) байрагы желбиреп, добулбасы кагылды. Өздөрүн "Жаңы муун" кыймылы дешип тааныштырган уюштуруучулары "Касиеттүү көлдөн президент болчу кантип бир киши жок, кимиң барсың?" - дешип, суроону капталынан таштады. Көлдүктөрдүн бир айырмасы, аттанып чыкчу баласын өздүгүнө санашпай, агын-көгүн карашпай, "запчастап" сын көз менен баалаганга үлгүрүштү. Акыры жарактуусун бөлө албай алар да тарашты. Айтымында ал жерде Эмилбек Каптагаев жөнүндө ураалап кеп уланмак экен. Туурадын урган туугандан сыны ал максатты апыл-тапыл өчүрүп тынды .
Арийне "азамат" издеп турган элде айып жок. Мыктынын, мыктысы чыкса, өмгөктөп кетип бараткан элге өркөч болоор бекен? Сазга чөгүп бараткан өлкөнү айдыңга сүйрөп чыга алаар бекен? Тентип кетип бараткан кыргызды терип жыйнап алаар бекен? Бирин эки, экисин жети кылган чыгааны көрүнөбү? деген үмүт. Аттиң, андайы табылып калса кана.
Албетте, чыгааны чыкпаса - эл карып. Чыксын, ондоп, жүздөп бөлүшсүн. Ошондой болсо да тандоодон жаңылбасын. Анткени, ушул кезге чейин басканыбыз саз болуп, тапканыбыз таз болуп жыдыган элбиз. Ошондуктан, алгачкы бөлүнө калып, көрүнө калып жаткан эрте жаздагы эки талапкерди эл алдына көрсөтүп, "так-талаш" рубрикасын ачып отурубуз. Президент болчумун дегендердин күнгөй-тескейин ачып, коомчулукка тааныштырып туралы дедик. Ал эми тандоо, барктап алуу вазипасы дагы эле болсо сиздин колуңузда калкым.


Камчыбек Ташиев
Артыкчылыгы:
Кууса жете алган, озуп кете алган, каруусу сезилген, туягы жетилген 40ты кыңайтып бышып турган куракта. Саясатта жетиштүү даярдыгы бар. ЖКнын бир жолку чакырылышынын депутаты, министрлик кызматтарды аркалаган. Ой келбет, бой келбетин калыптандыруу үстүндө дыкат иштей алгандыгы сезилет. Чечкиндүү. Ага кошул-ташыл тубаса эрдиги, баатырлыгы шык берип турат. Кырдаалды туя билүү менен чечим кабыл алууга жөндөмдүү. Бир орунда токтоп калбайт, кыймылдуу, чыгармачылыкты сүйгөндүгү көрүнөт. Тапкычтыгы, чечкиндиги айкын. Элчилдиги, патриоттуулугу менен айырмалуу. Ош коогалаңындагы өмүрүн сайып коюп жасаган иш аракеттери менен элдин сүймөнчүлүгүн өз пайдасына бура алган. Жоомарттыгы, ак ниет, ариэттүүлүгү бар. Кыйла саясатчыларга караганда туруктуулугу менен айырмаланат. Сатып кетпейт. Өзүнө да, сөзүнө да бекем. Моралдык бузулуулары байкалбайт. Баалуу касиети -мекенчилдиги.

Кемчилдиги:
Баатырлыгына тиешелүү бир мүнөз - эрдиги бар эси жок. Алабарман, түркөй. Өз кезинде, жаш курагынан аракеттерин билим менен айкалыштыра албагандыгы сезилет. Сабырдуулук саясатчынын баалуу касиети. Дал ушул урунт бул инсанда кадырэсе жокко эсе. Билимге караганда билекке таянгандыгы чын байкоого болот. Эпчилдигинен, кекчилдиги арбын. Айжаркын келбээтин албууттуулугу жууп, аракетин ачуусу бууп коомго батып, сиңип кете албайт. Чөйрөдөн алган тарбиясы ченелүү экендиги айкын. Көрөңгөсү тайыз.
Коомчулукту эң бир айнытып турган касиети-авторитар. Саясатта алгач таасир эткен чөйрөсү кир. Анткени, эл аны Бакиевдин кадры катары билет. Бакиевдин "инкубаторунан" чыккан "жөжө" катарында баалайт. Өз кезегинде "Бакиевди кайрадан биз гана алып келе алабыз" деген кайрылуусу анын ал чөйрөгө биротоло байлануу экендиги айкындайт. Өзү да байланып, колу да майланып калгандыгы коомчулукка дайын. Анткени, Бакиевдерден "силерди кайра алып келем" деп, 10 милиион жашылбайды бөктөрүп келгени, Жаныш акасы менен Тажикстанда улам-улам кездешип келип тургандыгы боюнча айыңдар али да айыл аралап жүрөт.
Абийирге караганда, акчаны алдыңкы планда тутунгандыгы байкалат. Өзгөчө кырдаалдар министрлигинде - министр болгон кезинде "Ташойл" май куюучу бекеттери, ӨКМдин күйүүчү майларын соодалап калгандыгы боюнча факт анын далили. Бул боюнча жаны күйгөн Данчик (Данияр Үсөнов) бакырып алганы менен Бакиевдер басып коюшкан деген каңшаарлар да айтылып, жазылып жүрөт.
Ушул күндөргө чейинки чуулгандуу жоруктары, күңүрттөнгөн автобиографиясы (өмүр таржымалы) менен бүтүндөй мамлекетин жүзүн дүйнө элдерине таанытып, сиңип кете алышы арсар. "Алма сабагынан ашып түшпөйт" деген түшүнүк бар. Ал үчүн "ака" жолунан, бата жолуна ооп, элге кайрадан таанылса, кыргыз эли бир бараңдуу саясатчысын тапкан болот беле деген тилек.

Сереп салган
Салмоор Сынтаев

P.S. "Так талаш" рубрикасынын кийинки кезегинде сөз Ө.Текебаев менен Т.Сариев жөнүндө болмокчу.





кыргыз тилиндеги гезит "Айгай"









??.??