Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери



  Сандан-санга: сериал

Нургүл БЕЙШЕН
(Бу чыгарма "Жанызак@басманын" менчиги)
Орошон кумар ошол түн
Кеп төркүнү
Баян менен өткөргөн ошол сыйкырдуу түн Нурландын эсинен түк чыкпады. Чынында, Нурлан Баянды аябай сүйчү. Экөөнүн ортосунда бала болоорун угары менен Нурлан Баяндын колун сурады. Бирок Баян анын сунушун четке какты…

СӨЗ БАШЫ
Нурлан Америкадан өзү болжогон мөөнөтүнөн эки жума эрте кайтты.
Эмнеликтен ошенткенин өзү да билген жок, бирок ички туюму туулуп-өскөн мекенин эңсеп туруп алды. Отурган ордунан эле Бишкекке белет буюрду да, эртеси биринчи класстагы аба лайнерине отуруп, төрт сааттан кийин Манаска келип конду.
Нурландын бул кылыгы негедир өзүнө окшобой турду. Аны билгендер сыртынан "МММ" - "Музжүрөк Молоташ Мырза" деп коюшчу. Анткени анын эмнени ойлоп, кандай чечим кабыл алып жатканы жүзүнөн такыр билинчү эмес. Жети өлчөп, бир кесмейин эч бир ишти жөн салды бүтүрбөйт. Жадагалса ошол сыйкырдуу түнү да өзүнүн сергек акылы, терең ою менен кабыл алган чечиминен баш тарткан эмес эле…
…Ошол түнү Баян экөө төшөктөш болгон.
Сактыкка кордук жок дегендей ал түндүн өзүнө тийгизген таасирин Нурлан ичинен дайыма тана берчү. Бирок канча аракет кылса да, Баян менен өмүрүндө бир жолу өткөргөн ошол түн ойлосо оюнан, уктаса түшүнөн кетпей, ээрчигени ээрчиген…
Америкага жөнөөрдүн мурунку күнү кеч курун ага Баян келген. Беш жыл бою күткөнү акыры ишке ашып, аны менен түндү бир төшөктөн өткөрдү!
Анан Америкага кетип калды.
Кеткенин кетип калды дечи, бирок ошол сыйкырдуу түндүн элеси аны бура бастырбай, кичине эле бир нерсе болсо эсине кылт дей түшөт.
Басса-турса көз алдында Баян… Мына ал жайма-жай чечинип жатат. Аны көрүп Нурландын муз жүрөгү эрип, молоташтай алп денеси чымырап, тереңден жылтыраган отсуз кой көздөрүнүн каректери жана баштады. Баяндын үстүндөгү кийимдери улам бирден сыйрылып, анын бут алдына түшүүдө. Кызыл атлас ич кийимчен калган Баян кыпкызыл розанын эле өзү! Сыртта аяздуу декабрдын акыркы кечи болсо да, Баян Нурландын жүрөгүнө жазды, көңүлдү делбиреткен көктөм-баарды төктү! Мындай өмүр жазын Нурлан бала болуп, башына түк чыкканы көрө да, сезе да элек болчу.
- Кел бери, кел, - келин колун Нурланга сунуп, кебээрсиген эриндерин жаланып койду.
Нурлан кадап койгонсуп, ордунан жыла албады. Баян өзү келип, анын бут алдына жүйүртө басып отура калды. Чачтары электр жарыгына чагылышып, аны жалбарыңкы тиктеген көздөрү эркек жытын сагынып, самап турганын ачык эле айтып турду. Нурлан буга чейин бир да аялды мынчалык каалап, мынчалык эңсеген эмес…
Ошого карабай ал алды-артын ойлоп, сактанып жатты. Демейде өткүр Баянды бир нерсе кыйнап жаткандай сезилди.
"Эмнени ойлоп жатат?" Нурландын ою онго, санаасы санга бөлүндү…
Чыны менен ар дайым шаңкылдап, ачык сүйлөп, шар жүргөн Баянды кыйнаган бир ой бар эле. Кандайдыр бир олуттуу нерсени эстеп жатса керек. Ошол олуттуу нерсе Баянды чочутуп, жигиттин кучагына дароо кулаганга жолтоо болуп тургансыйт. Анын көздөрү жаш кыздын алгачкы нике түнүндөгү көз карашындай жалтаң да, мокок да эле. Бул көз караш Нурландын канын ого бетер дүргүттү!
Баянды шап көтөрүп, керебетке басты да, үн-сөзсүз эле отко каарыган темирдей ысык кертмегин келиндин тылагына тыгып жиберди. Баян "ыңк!" деп алып, аны көздөрүн бакырайта карап эле калды. Анын бул көз карашында ага айтпай жашырып жүрүшкөн бир нерсени капысынан көрүп, сырын ачып алгандай таң калуу бар эле. Ушул көз караш Нурландын жан дүйнөсүнө мөөр болуп басылып, элесинен кетпей калды. Аны убакыттын өткөнү да, жердин алыстыгы да сезиминен сүртүп сала алган жок…
Нурлан көзүн жумду. Мындан ары калп эле өзүн-өзү алдаштын кереги жок. Эмне үчүн Америкадан кеткиси келип жатканын оозу ачык айтпаса да, жүрөгү жакшы билет. Демек, үйгө кайтууга убакыт келди. Нурлан өмүрүндө биринчи жолу ойлонбой туруп, жүрөгүнүн чакырыгына жооп кылды.
Ал Баянга керек.
(Уландысы кийинки санда)




  Билгенден билелегиң көп

Ырым-жырым жана куру ишенимдер!

Жер планетасында канча мамлекет болсо, ар биринин маданиятына жараша ырым-жырым ишенимдери болот. Айрым өлкөлөрдүн ырымдары окшош болсо, кээлери тескерисинче. Маселен, көп элде күзгүнүн сынышы жамандыктын жышааны катары кабылданат. Биз төмөндө айрым мамлекеттердеги ишенимдерди берүүгө аракет кылдык.


Греция. Ишенимдердин мекени болгон гректерде жарганаттын сөөгүн чөнтөккө же жанга алып жүрүү суук көздөн сактайт. Ошол эле учурда жандыкты өлтүрүү да болбойт. Суук көздөн сактануунун дагы бир жолу кийимге көк түстөгү мончокту кадап коюу. Эгерде сиздин көзүңүз көк болсо, грек сизге карап, ичинен "Scorda" (сарымсак) деп айтып, үч жолу түкүрсө капа болбоңуз. Ал өзүнүн жакшылыгы үчүн жасады деп түшүнүңүз. Эгерде адам чүчкүрсө, ал тууралуу кимдир бирөө сөз кылып жаткан болот жана ал адамды аныктоо үчүн жанындагысынан каалаган бир сан айтуусун өтүнөт. Маселен, сиз эки десеңиз, алфавит боюнча "Б". Демек ал адамдын аты ушул тамгадан башталат.
Ар бир Грециянын тургунунун үйүндө тикенектүү кактус гүлүн жолуктурууга болот. Анткени, кактус үйдү ар кандай жаман нерселерден сактап турат.
Грецияга барып калсаңыз кокусунан бут кийимиңиз таманы өйдө карап калса, дароо "Scorda" деп айтып үч жолу түкүрүп коюңуз. Себеби бул жамандыктын жышааны делет.

Англия. Акыл-эси жайында англичандар кол чатырды босогодо ачпайт. Жаңы бут кийимди столдун үстүнө койбойт. Алардын ишениминде, мындай нерселер үйгө өлүм-житим алып келет. Жарганатты көрүп же кыйкырыгын угуу да жамандыктын белгиси. Ал жакта орто кылымдан бери эле жарганат мастандын колдоочусу деп эсептелет.


Ирландия. Ирландиялыктардын пикиринде жез жана аны жасаган адамдар жинди кууп андан арылтууга жөндөмдүү.


Япония. Бул аралда күрүчкө таякчаны сайып коюга, жаздыкты түндүктү каратууга болбойт. Үч киши бирге сүрөткө түшпөйт. Ортодогу адамды өлүм күтүп калат. Караңгыда күзгүгө каранбайт. Түшүндө жөөлүп сүйлөгөн адамдарга жооп кайтаруу ийгиликти качырат.


Италия. Бул жактын ар бир облусунун өзүнүн ишеними бар. Мышыктын чүчкүргөнүн уккан италян бактылуу болот деп ишенишет. Капыстан үйгө кирип кеткен канаттуу жамандык алып келет дешет. Суук көздөн сактануунун бир канча жолдору бар. Маселен, бармак менен чыпалакты жогору көтөрүү. Ошондой эле мактоо айта турган болсоңуз да көзүгүп калабыз деп чочулашат. Көпчүлүк учурда моюндарына мүйүз сымал кулондорду тагынып жүрүшөт. Дагы бир кызык жагы адамда ар кандай дуба сыяктуу окутулган нерселерди сууга оливка майын тамызуу менен аныкташат. Эгерде тамган май жайылбаса бардыгы жайында, жайылып кетсе анда сизде кара нерселер бар. Ишенимдерге берилген италян монахиняны көргөндө темир нерселерди кармоого далалаттанат. Себеби, темирге тийсе ийгилик коштоп жүрөт дешет.


Кытай.Кытайлыктарда ишенимдердин көбү шыпыргы менен байланыштуу. Андыктан шыпыргыга өтө аяр мамиле кылышат. Маселен, шыпыргы менен кудайдын статуясын тазалоого, адамды урууга да болбойт. Эгерде шыпыргы башына тийип кала турган болсо анда каргыш урат деген ишеним бар. 8 саны ийгиликтин, 4 бактысыздыктын, 1 саны жалгыздыктын белгиси. Бир да кытай 12ден кийин тырмак албайт. Анткени, аркы дүйнөдөн адам чакырат деген ишенимде жүрүшөт.


Махабат Сексенбаева







кыргыз тилиндеги гезит "Асман пресс"
Яндекс.Метрика