Көркөм адабий китептер!



Пусу


аңгеме
(Уландысы. Башталышы 6-бетте)

- Кечтим, сендей кызды, эл караткан жүзүмдү жер караттың? Не алыңа ырсаясың, ушубу кылганың?
- Сенин тарбияң, бу. - Аялы Пусунун үстүнөн сөзүн ойнотту.
- Кызыңа кийлигише калсам, болуша кетчү элең. Чаң жугузбай жүргөн кызың, сызга отургуздубу? Ырас болуптур. Кыз кишини эркек кайдан тарбиялап алмак эле. Сага канча айтам? - Мындайда сөзгө жантыгынан жата калган аялы тим турабы, кызыл тилин жанып саймедиреп кетти.
Көпкө ындыны өчө түшкөн Пусу аялына лам дебей, өзүнөн өзү жинденип жатты.
- Дагы, абат иш жасап койгонсуп. Кудум Манасты төрөп салгандай, алып кеткиле, кыйналып жатам дегенин көрбөйсүңбү. И-ии, алып кетем. Алып кетет имишмин. Көрсөтөм сага көргүлүктү!
Бу күнү Пусу көр да, Зыйнат да кызынын бул абалга кабылып жатышына бири-бирин күнөөкөр сезбеди, "сен антчилең, сен минтчилең, мына эми" деп экөөнүн тең сөзгө жыгылгысы келбеди. Акыры болору болду дештиби, ошо күндүн таңы менен Пусу көр шаарга жөнөп кете берген.
Мына эми шаардан көргөн-билгенин азыр да оозго алып, үйдүн ортосундагы жыгач отургучта, коңшулары Саламат, Пашаканга сөзү түгөнбөй төгүлүп жатат.
- Шаар дегениң, бир тири укмуш турбайбы. Пай-пай… Ошончо үй курган өкмөткө ыракмат! - Пусу көр кадала сөз баштады. - Үйлөрү бир бийик дейсиң, шокшойгон, карасаң калпагың башыңдан түшөт. Тим элеби, көрсөң барбы, таң каласың.
- Шаарды коюп, кызың тууралуу айтчы, - Пашакан демитти. - Кимден экен неберең?
- А, таң? Өзү да жөндөп айткан жок, кызың түшкүр. Жаштык кылган экен да.
Кызы жашаган жатаканадагы кыздарды көрүп, Пусу: "О, күнүң түшкүр, ушунча кызга күйөө кайдан чыксын. Буларды экиден алсаң да түгөнбөйт. Минтип турса, бу жерде аялдар быкпырдай кайнап кетет го. О, күнүң түшкүр, эркектердин күнү не болот дейм", - деп ой тооруган. Бу сөзүн Саламат менен Пашаканга айткысы келбеди. Пусу алардын беш-алтыдан кызы бар экендигин, бир да уулу жоктугун жакшы билет.
- Шерменде, - экөө тең бетин кармады, - уят качты бу кыздардан.
- Кээ аялдар, - деди Пусу көр, үй жыйыштырып жүргөн аялы бу кепти укпасын дегендей кылып, - төрөп коюп, албай кетип калышат экен. Андайлар да бар имиш, өкмөткө ыракмат, андай балдарды апасыз калтырбай, багып алат имиш. Кызым антпептир, өзү менен алып чыгып, жети айча эмчекте кармаптыр. Ошонусуна сүйүндүк. Бул да кудайымдын пендеси деп баланы Пусу көр чоп өөп койду. - Мына бул эле катын, кудайдын берген таберигин "нокатек бала" деп жактырбай жүрөт. Жактырбаса жактырбасын, өзүм чоңойтом. Кызымдын баласы да.
Пусу көр бу экөө тең кызын кепке алып, кейип кире электе сөздүн нугун башкага бургусу келди. Кызы канчалык жаман иш кылбасын, эл оозунда ал тууралуу жаман сөз айтылбасын, ага баары бир. Укканда не? Өз баласын кечип жиберет беле. Жаштыкта ката кетириптир. Кызынын айтымында, ал бирөөнү сүйүп калган имиш, анын жылуу сөзүнө ишенчү экен. Мындай болорун алдын-ала кайдан болжосун. Турмушта жаңылбаган адам барбы. Ката кетирди, күнөөсүн сезди. Чекилигин билди. Пусу да кызына жолуккан күнү бу иштин баарын билгиси келген. "Ата, - деди кызы, - мени күнөөлөбөчү. Сиздин алдыңызда актана албайм. Муну да өз бактыма таштаган кадамым деп ойлодум эле. Тилекке каршы, андай болбоду. Жылуу кепке гана азгырылып жүрүпмүн. Бу катам бош кеткен жок, турмушту үйрөтүп кетти". Пусу кызынын чоң адамдай сүйлөгөн сөзүн эшитип жатып, башка бир ойго сүңгүп кеткен. "Аа, - деген ал ичинде. - Баягы эмес кызым, сөздөрү оор го. Оор экен. Жаш кезиндеги акылсыз сөзүңдүн бири жок. Же турмуш ушундайбы. Билбейм, кызым, мунуңа мээм жетпей турат. Же болбосо жанагы сүйүү деген немең ушундайбы, аны да билбейм, балам? Сүйүүңөр татаалдашып баратат. "Турмушту үйрөтүп кетти", - дедиң, мунуң жөндүү, кызым. Турмушту үйрөн". Бу сөздөрүн Пусу өзүнө-өзү айтып, сыртына чыгарган эмес.
- Шаарда аялдар укмуш көп экен, - деди Пусу экөөнүн кеп кыраатын башкага бурмакка. - Баары супсулуу, өңдөрү аппак. Карап эле тургуң келет. Мына бу силер бетиңерге эки эсе бетмай сүйкөсөңөр да ошолорчолук агарбайсыңар. Ха-ха-ха… - Пусу кемтик тишин көрсөтүп күлүп жиберди. - Силерди көрүп туруп, аттиң, дейбиз, кысталак. Кайдан да башыбыз айланып, - Пусу бакылдап жатканда тиги үйдөгү Зыйнаттын кулагы чалып калдыбы, идиш-аягын катуу калдыратты эле, ал сөзүнүн быягын аялдардын кулагына жакын айтты, - карала-торала болгон ушу силерге үйлөндүк экен. Убал эле болуптур бизге, атаңкөрү, - Пусу соо көзүн ойноктотуп, тамашага чалды. Экөө тең бу сөзгө бырс күлүп жиберишти. Бу эки аял күлсө барбы, кулагың тунуп чыгат. Айрыкча ооздоруна тиш салдыргандан бери эки курбунун күлкүсү аба жарат.
- "Шаар көргөн эчкиден түңүл" дейт, - Пашакан кол жаңсай үн катты. - Шаарды бир көрүп алып, ниетиң бузула баштаган го, сен жамандын. Бу сөзүңдү Зыйнат укса, териңди тескери сыйырбасын!
- Тескери сыйрычу тери деле калбай калды бизде. Кызганбай эле койгула. Бизди ким карасын, карагыдай баягы курак болсо не?
- "Баяг курак" деп коёт. Тим эле биз ошондо көрбөй жүргөнсүп. Ай менен күндөн төрөлгөнсүп. Ийне жуткандан бетер арбайып шишке саяр этиң жок эле го. "Баягы кез" деп койгонуңа ??? келет, - деди какшык аралаш Пашакан.
- О-уу, муну көр. Оолуксам он бештемин дегиси бар. - Какшык сөздү Саламат илип кетти.
Береги үйдөн Зыйнат чыгып келди.
- Дагы эмне деп мээңерди чагып жатат бу, - экөөнө карай кабак какты.
- Шаарда сулуу аялдар көп имиш дейт. Тыйсаң боло абышкаңды.
- Көп болсо кетсин, ошолорго, - деди Зыйнат итиреңдеп.
- Кетет элем го, бирок бир нерседен корком, - деди Пусу колундагы небересин таптап.
- И-и, эмнеден коркуп калдыңыз, - Саламат эрдин чүйрүдү.
- Мына буга, - Пусу аялын сөөмөй менен көрсөтүп, - алимент төлөгөндөн корком. Карыздан өйдө болбой калам го.
Аялдар баа деп күлүп жиберишти.
- Жаман алдында мунун сөзү күч.
Алдагы нокатек небереси менен, - Зыйнат сөздү чын ??? алып, ороң этти. - Шаар, шаар деп калыптыр, суусунунан ??? сатып ичип, бир кумары таркап келсин. Муну кармаган адам жок.
- Суу демекчи, - деди Пашакан. - Шаарда суу сатылат дейт го?
- Сатылбай анан, - Зыйнат өз көзү менен көргөндөй жооп берди. - Баары сатылат, шаар сенин Карасууң эмес.
- Суу эмес, - деди Пусу көр бир жолу гезиттен окуганын кеп оролуна салайын деген ниетте. - Жапонияда кадимки эле абаны сатат имиш. Таза абаны сатышат дейт. Дагы бир сөз айтайынбы, - Пусу каадалуу сөз тапкансып, көзүн бир башкача ирмеп жиберди. - Мунусу өтө кызык.
- Айт, айтпа дегенге көнчү белең. Кудая тобо, ушу сенин эркек болуп калганыңа. Аял болсоң барбы? Оозуңдагы тилин жерге чубалып калмак экен.
- Бу, - Пусу итиреңдей кетти бешенеси тырышып, - силерге айтса да жаман, айтпаса да жаман. Ушу дегениңерге дым этпей койсом. Анан… Жанагы зам-зам суусун берип да "күңк" эткен үн чыгара албай жүрбөгүлө.
- Тобо де!.. Жаман… - Сөздү кулагы чалып калган Зыйнат колун бөйрөккө алып, - Жанареки "жинди сууну" көрсөтүп койсом, күрп болгон тооктой какылыктап жибербе. Айтчу сөзүңдү жөн айт… Эмесе…
- Катындын чоңун алсаң, ушу да… - Пусу ордунан бүргөдөй секирип алды.
- Болду эми! Теңелбе аныңа! Бу сулууңду азыр көрсөң да, сөзүңдү айтпайсыңбы?
- Ни… - Пусу унутуп калган немеден бетер чекесин тырмап, алдындагы небересин "чолп" эттире өөп, сөзүн улады. - Шаардын бир көчөсүндө баратсам, эстелик тургузуп коюптур десең…
- Кимге экен?
- Кимге эле? Бир аялга да…
- Тургузса эмне экен? Ушу силерден эмнебиз кем? - Каадалана кетти Пашакан. - Туура кылышат.
- Аял болгондо да, билесиңерби?
- Ии… - дешти аялдар.
- Жылаңач неме экен. Тим эле энеден туулгандай. Дырдай жылаңач экен… - Пусунун көзүн от жанып кетти.
- Тообаа, - деп жакасын кармады Пашакан.
- Бетим, - деп Зыйнат майланышкан бетин чымчыды.
- Бу эмнеси? - Саламат тим эле ал жерге өзүн тургузуп койгондой таң калды.
- А, ит билесиңби? Ал аял эстелик тургузгандай кайсы тоону омкоруп салды экен? Ушунусуна таңмын.
- Бетим, - Зыйнат дале бетин чымчыйт.
- Көчөдө өтүп бараткан бирөөдөн: "Эй, көз айнек бала, бу эмнеси? Уят го", - десем. Көз айнек бала көзүндөгүсүн алып: "Аксакал, бу деген - Пусунун тили ушу сөзгө келгенде чалыштап калды. - Туу! Тилимдин учунда эле турат. Эмне деди эле. Ай, атаңкөрү! Таптым. "Ыс-кус-тво" дейт.
- Ү-уу, - оозун чормойтту Саламат. Ошол жылаңач неме "искусство" болуп калыптырбы?
- Таң. - Желкесин куушурду Пусу. - Менден сурайсыңбы.
- Аял-паялды коюп, алдагы балаңды сыртка тосуп келчи. Чыкыроонуп калыптыр. Алдыңды көлдөй электе, - деди Зыйнат кабак-кашын бузуп, Пусуну кагып жиберди.
- Тосуп кой. Караңгы да кирип калды, - дешти береки экөө да.
Пусу көр сыртка чыкты. Каш карайып, түн кирип калыптыр. Ал небересин бакка көтөрүп барып, аласын ачты.
- Чышш-ш, уулум, чы-ш… - деди Пусу.
Бу саам ай балканактай көз жарган экен.
"Ай көрдүм, аман көрдүм", - деп ичинен күңк этип, "Айдай бала көрдүм" деп быягын өз оюнан чыгарып улап койду.
Пусу небересинин жүзүнө айдын жарыгында карады.
- Мурдуң мага окшош экен. - Ичинен балага жибип кетти. - Таятаңды тартыпсың, уулум. Сени бөтөнсүрөбөйм. Таенеңе таарынбай тур, ал ошондой адам. Азырынча ушинтип турсун, бир-эки күндөн кийин сени боорунан түшүрбөйт, - деди Пусу көр.
Бул сөздөр балага али түшүнүксүз.
- Чы-ш… Чы-ш… - деди таятасы небересин колунан "чоп" эттире өөп.
Бала туптунук саара кылып жатты…







Яндекс.Метрика
 about | A Free CSS Template by RamblingSoul

9-февраль, 2012-жыл

Барактар