Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


п»ї

Көл үстүндө кайкыган ак чардактар

Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген сүрөтчүсү Даанакан Адашканова 1951-жылы Кара-Кулжа районунун Сары- Камыш айылында жарык дүйнөгө келген. Бир нече жеке көргөзмөлөрдүн автору, айрыкча живописти баалоочулардын купулуна толгон эженин эмгектери учурда биздин өлкөнүн эле эмес, АКШ, Япония, Франция, Германия, Дания, Корея, Түркия ж.б мамлекеттердеги сүрөт музейлеринде көргөзмөдө турат.


Кызгалдактар
Кыпкызыл кызгалдактар. Көр тириликтин баарын унутуп, кызгалдактуу талааны аралап чуркагың келет. Үлбүрөгөн жарыктыктар, ай. Назиктиктин, аруулуктун символундай май кечтеринде ирмемдерге жашашат да, тез эле жок болушат.


Таңкы Ысык-Көл
Ысык-Көл. Ооба Ысык-Көл канча үрүл-бүрүл таңды ушинтип мелмилдеп туруп тосподу дейсиз. Канча сырды ичине катпады дейсиз. Канчалаган Алыкулдар, жалгыздар, жүрөгү муңдуулар таңкы көлдү жээктеп баспады дейсиңер.


Сирень өңдөнгөн күүгүмдөгү ваза
Күүгүмдүн да түрлөрү бар. Кечтердин да түрлөрү бар. Сирень өңдөнгөн муңайым күүгүмдө, терезеде айтылгыс армандай, айтылгыс муңдай болуп жалгыз ваза турат.


Түстүү жоолукчан автопортрет
1991-жылы тартылган автордун портрети. Сүрөтчүнүн муңайым жүзү. Жүрөгү лирикага, көл шоокумуна, муңдуу күүгүмгө, кучак жеткис кызгалдактарга суктанган сүрөтчүнүн элеси.


Кара-Кулжалык кыздын шыгы
Кызыл, сары, жашыл, көк боектор. Бири жалбырак, бири асман, бири жүрөк, бири кар. Ар бир өң жымжырттыкта ар бир нерсенин ырын ырдап турат. Сүрөтчүнүн жүрөгү дал ошону сезе билет. Кармай билет. Бала кезден жүрөгүндө шык ойгонгон кичинекей Даанакан алыскы Кара-Кулжанын Сары-Камыш айылынан буулуккан, бууркандаган балалык сезимдеги нерсеси тынчтык бербей окууга, шаарга аттанат. Фрунзедеги С. Чуйков атындагы сүрөтчүлөр окуу жайына алгачкы кыздардан болуп тапшырат. Чумкусаң, сүзсөң океандай чексиз, түпсүз сүрөт дүйнөсүнө биротоло бой таштап, сүрөтчүлөр окуу жайын аяктаган соң, Ленинграддагы И.Е. Репин атындагы сүрөтчүлөр институтуна тапшырып, ал окуу жайды жети жылдан соң аяктайт. "Аттанган жолуңдун аягына чык. Окууңду аяктаганча турмушка чыкпа" деп атасы да катуу талап коет.

Мекенден табышкан жүрөктөр
Жети жыл. Ленинграддагы жети жыл да өтөт. Даанакан эженин өмүрлүк жолдошу азыркы академик Алайбек Обозов. Экөө тең Ленинградда эчен жаштык күндөрүн калтырса жолукпай жүрүп Фрунзеден жолугушат. Эки жүрөк өз мекендеринен табышат. Баш кошушат. Бири-бирине түшүнүү менен кароо эки жашка тең ийгилик алып келет. Даанакан эже чөжүрөгөн наристелери менен да сүрөттөрдү тартканы тарткан. Уйкусуз, бирок сүрөт ааламына аттанган бактылуу түндөрдү өткөрөт. Сүрөтчү дөө-шаалардын көбүнө жолугуп, жакшы пикирлерин угат.

Анын боектору назик жана лирикалуу
Портретпи, пейзажбы, натюрморттук эмгектерби, айтор, сүрөт дүйнөсүндө Даанакан Адашканова өз изин, өз жолун тапкан айым. Белгилүү искусство изилдөөчү Гүлчахра Токтосунова белгилегендей, анын боектору назик жана лирикалуу. Анын сүрөттөрү кудум эле кумар канбай окулган лирикалуу поэмадай туулган жердин бейпилдигин, сулуулугун, жымжырттыгын, сүйүүнү жана кусалыкты ырдап турат.


Күздүн кечи
Жашоо өзү башталуудан жана бүтүүдөн жаралгандай. Акыркы гүлдөр. Баары саргайды. Баары бүттү. Булуттардын муң-зарын угуп, булуттардын ырын угуп, ыйын угуп, күзгү кечте ай жалгыз баратат.


Хан-Теңири сериясынан
Чокулар. Бийик -бийик ак чокулар. Жарык дүйнөнүн аруулугу, тазалыгы ушул чокуларда жаткансыйт. Асман менен гана сырдашкан, бир да из түшпөгөн аппак карлуу чокулар.


Жаандан кийин
Жаандан кийинки ирмем буулугуп, көз жашын төгүп-төгүп алган жүрөктөй болуп турат. Кургабаган, мөлт-мөлт эткен тамчыларычы. Сулуу кыздын жүзүндөгү мөлтүрөгөн көз жашка окшошот.


Ысык-Көлдүн ак чардактары
Ысык-Көлдүн арманын да, жалгыздыгын да эшиткен ушул ак чардактар. Ак чардактар аз гана ирмемдерге толкундарга конушат да. Анан кайдадыр алыска учуп жок болушат.


Жаз
Жаз. Баягы жаз. Адамдар күткөн жаз. Айрыкча жан-дүйнөлөр, жүрөктөр, сезимдер, көкүрөктөр жедеп суукка ичиркенип үшүп бүткөндө, муздап бүткөндө жылуулугун, сулуугун чачкан жаз. Ак гүлдөрүн чачкан жаз.


Жамиля Таштанбекова







кыргыз тилиндеги гезит "Агым"









??.??