Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


п»ї
 oКаалоо каты

Ал элдин кулк-мүнөзүн
түшүнө билет...
3-июль, 2010-жыл. Телевизорду көрүп отуруп, кубаныч, толкундануу менен Роза кызыма ак кагазга жазып кайрылууга туура келди.
Розаны мен 70-жылдардын биринде 5 жаштагы уулум Болотбек, абышка болуп Чок-Талда жайында эс алып жүргөндө көргөнмүн. Анда ал кызды 10-класстын окуучусу го деп ойлогом. Орто бойлуу, татынакай, аппакай кыска шорта, кофтачан, чачы кыска бирок байкагыч, ошондо эле "күрөшчүл", кемчиликти көрсө бетке айткан мүнөзүн байкагам.

Бир күнү саат сегизде ачылчу ашкана саат 9да араң ачылды. Баарыбыз тикебиз менен тик туруп, күтүп, жинденип жатсак, Роза кызым эшикти такылдатып "Эмне үчүн, өз убагында ачпай тамак бышырылбай жатат?"- деп алардын "эки өтүгүн бир өтүгүнө кийгизе" сүйлөтпөй, орусча такылдап сүйлөгөн, кемчилигин айтып эсин эки кылган. Андан кийин өз убагы менен ачып, тамактары жакшырып калган. Көрсө, ал кезде Роза Москвадан Ломоносов атындагы университетти мыкты аяктап, аспирантурасын да чет тилде диплом жазып, жактап, илимдердин кандидаты болгон кези экен. Муну жаныбыздагы бирөө айтты. Тиги Нарында иштеген Отунбаев Исактын кызы, Чкалов атындагы мектепте окуган деди. Ооба, атасын, энесин дагы билгенбиз. Тың, ак ниет, иштеген коммунист эле атасы. Энеси Токтогул атындагы мектептин мугалими экен. Көргөнмүн, жөнөкөй, жакшы көп балалуу, биз сыяктуу жакшы ак ниет, эмгекчил адамдар эле.
Менин уулум 5 жаш бадминтон менен атасы экөө ойноп жатса, Роза: "Уулуңуз жакшы тың бала болот, караңызчы ойноп жатканын"- деди. Демек, баамчыл, сезгич, күрөшчүл, чынчыл экендиги ошол кезде эле мүнөзүндө бар эле.
Мен дайыма байкап, билип жүрдүм. Анда биз Нарында элек. 1983-жылы бул жакка келдик. Балдарыбыз жакшы окуп, ал кезде өз күчтөрү менен окууга өтүп тың окуп, азыр ар бири өз кесиби боюнча иштейт.
Бирок уулдарымдын бири орус, экинчиси немец болуп калды. Бул жакта турмуш өзгөрүлүп…
Менин айтайын дегеним Роза кызымдын теледен сүйлөгөн сөзүн угуп, терең мазмундагы кыска-нуска, ток этер жерин, ички максатын, Кыргыз мамлекетинде жашаган жалпы элибиздин ынтымакта жашоосуна шарт түзүп жаңыча жол, таза иш менен келечегин жакшы жолго салар багытын айтты. Мен бул кызымдын чын жүрөктөн айтып, туура жолго саларына ишенем. Ал философ, тарыхчы, элдин кулк-мүнөзүн түшүнө билет.
Айрым ичип-жегичтерге жакпай жатышы мүмкүн. Элди жегичтерди ооздуктоосуна мен тилектешмин. Менин чай ичишкен эски мугалим курдаштарымдын ою да ушундай, батабызды Розага, Кыргыз элимдин келечегине арнайбыз.
Роза кызым!
Жаңы иш-тактың кут болсун,
Ден-соолугуң чың болсун.
Ойлогон ой-максатыңа жеткин!
Манас, Кыргыз ата-тегиң колдосун!
Элди жегич, душмандарды жеңип,
Ынтымактуу, бейпил турмуш орносун!- деп 80ден ашкан пенсионер, Эл агартуунун отличниги, эски мугалим - 40 жылдык тажрыйбасы бар чоң энең Р. Сулайманова.




  Сандан-санга

Каныбек ИМАНАЛИЕВ
САЯКБАЙ
(Гений жөнүндө баллада)

Жалгыз келген да бирөө -
жуптуу болуп Манастан.
Кутсуз болгон да бирөө -
куттуу болуп Манастан.
Кул атанган кургуру -
чоро аттанды Манаска.
Шум атанган бузугу -
шумданбады Манаска.
Кеп билбеген дудугу -
кеп сүйлөдү Манаска.
Тили башка кас уруу -
тилдеш болду Манаска.
Дини бөтөн жат уруу -
дилдеш болду Манаска.
Кырк жактан келген кырк уруу -
тууган болуп Манаска.

…Ошентип Москва университетине кыргызстандык карыя менен жолугушууга келгендер Манастуу болуп кетишти.
Манас деген ушундай өзүнө тартып турган, ага арбалган адамды аруулантып турган чексиз күч окшобойбу. Уруусуна да, улутуна да, арийне улуу-кичүүсүнө карабай.

Кан күйгөн согушта
25. …Артыбызда Москва! Бир кадам да артка чегинүүгө акыбыз жок. Мына ушундай ураан менен казак жана кыргыз жергесинен келген эр жүрөк панфиловчулар Москванын Дубосеково разъездинин жанында өлбөс-өчпөс эрдигин көрсөтөөрдүн алдында ал жерде Саякбай болуп, Манас айтып, рух дем берип кайткан.
…Кыргызстандан фронтко атайын өнөрпоздордун делегациясы келип, белектерин беришти. Жылуу чыптама, калың жумшак мээлей. Андан башка кыргыздын боорсогу, чучук, казы-карта, эт. Минтип кан күйгөн согуш болуп жатса да кыргыз меймандостугунан, наркынан жанбайт экен го. Тылдагы келин-кесектер, энелер аманат кылып белек-бечкектерин берип жиберишип атышса анан…
…Сакең болсо Манас менен келди…
…Ошондо Москвада декабрдын кычыраган суугу эле. Ок жыттанган, мылтыктын үнү гана угулган согуш талаасы. Жыш орус токоюнун ортосунан жалгыз жол өтөт. Ошол жол фашисттер менен бетме-бет кармашка алпарат. Алар алыс эмес. Ошол жолду этектей казылган окоптордон советтик солдаттардын эле баш кийимдери көрүнөт. Кээде эле үзүл-кесил жөтөлгөн үндөрү угулат. Үшүсө да, жөткүрсө да бу алар үчүн өз жери эмеспи. …А жиниккен душмандарды айтпайсыңбы, башканын жерин басып кирип, элин өлтүрүп, жерин тартып алып жатканын. Мына ушул окоптордогу жашоого да жоокерлер көнө түшкөндөй. Жашаган үйү да, коргоноор чеби да, уктаган төшөгү да ушу согуш талаасы. …Октор, мылтыктар. Сакең мергенчилик ышкысы ойгонуп, не бир эчен түркүн курал-жарактарды бир сыйра көз жүгүртүп карап алды. Сакең согуш жытын сезгенде өзү кылыч менен куралданып, басмачылар менен кармашкан Кызыл Аскердеги күндөрү эсине түштү.
- Жолдош командир, кезинде кылыч кармап мен да согушта болгом. Мүмкүн болсо согуштун алдыңкы сабына чейин душманга жакыныраак, бетме-бет келген жерине чейин барып келбейлиби, - деди манасчы.
- Менин агам да кылыч менен Яков Логвиненконун полкунда согушкан экен. Совет бийлигин орнотууга катышкан. Согуштун алдыңкы линиясына сиздерди алып барууга адатта тыюу салышат. Бирок сиз мурда кармашты көрүп жүргөн турбайсызбы. Тобокелге салып барып келели, - деп макул болду.
Себеби кечээ түнү бою кыймыл-аракет, катуу үнү менен дастан айтып, жоокерлерге өтө жаккан киши ушу болчу. Өтүнүчүн аткарбаса болбойт.
Командир алдыда, Сакең артынан келатты. Аскердик бөлүк турган жерден бир аз узап кетишти. Анан жыгылган, сынган, снаряд талкалап кеткен карагайлар. Ошондой бир жаш балаты сынып жатыптыр. Күйүк, ок жыттанат. Кара майдын жыты да кошо келет. Бу жерде кечээ эле кан күйгөн согуш болгондой. Саякбай өзөгү онтоп жаткандай сынган балатынын бутагын кармалап, жыттап, ал жакты бир аянычтуу карап, анан балатынын наристе бутагын кайра түбүнө этият койду, этин оорутуп албайын дегенсип.
Ага лейтенант анын баарын көрүп, баамдап турду.
- Бу жаш балатыга убал болот го, айрыкча жаз келип, жандана баштаганда. Жарака кеткен жеринен кыя араалатып салсаңар мүмкүн жашап кетээр, - деди манасчы.
- Биз болсо дарак сынмак түгүл, адам курман болуп атканына да көнүп калганбыз. Бирок сиз өтүнүп жаткан соң, сөзсүз аткарабыз - деди командир, анан андан ары барып акыркы траншеяны көрсөттү.
Экөө ал жакка секирип түштү. Көзмөтчү командирге честь берип, жагдай боюнча маалымат берди. Блиндаж кууш, өтө узун экен. Жоокерлердин деми менен жылып аткандай. Ушу жерде күн батырып, тамак бышырып, таң атырып атышкандыктан, өзүнчө бир турак-жайга окшой түшүптүр. Тигинде болсо түнкүсүн күзөттө болуп келген алты жоокер уктап жатат.
Аскерче эмес, карапайым артис кийим кийип келгенин сезгендиктен заматта отуздай киши блиндажда чогулуп калышты.
- Кароолдогулар жана кезметтегилер өз ордуларында калышсын, - деди ага лейтенант.
…Ат чабым жерде фашисттик аскерлер жайгашкан. Атса мылтык жетет. Кыйкырса үн угулат. Анан ушундай жерге келип Сакең тим кетмек беле.
…Ошентип согуштун эң алдыңкы сабындагы жоокерлерге окоптун ичинде эле Сакең улуу сөздү баштады. Адегенде жомок айтып жаткансып жобурап, кобурап, анан ай-талаада аргымак чапкандай буту-бутуна тийбей кетти тээ кайда.
Ал эми жоокерлердин ынтоо коюп укканычы! Моюндарын созуп, муздак жердин сызы өткөнүнө карабай бири-бирине ыкташып, тар окоп өзүнчө бир зор театр сезилип. Көбү орус, украин, казак, кыргыз улутундагылар болчу. …Эми Сакең чуу-кыйкырык салган жерине келди.
…Ак асаба, кызыл туу
Айгайлаган ызы-чуу,
Көк асаба улуу чуу
Көк жаңырган улуу чуу.
Дене бойду дүркүрөтүп, жүрөктү титиретип, кечээ кан күйгөн согушта да жоокерлер мындай сезимге кабылган эмес эле.







кыргыз тилиндеги гезит "Форум"
email • архив • редакция 
6-июль, 2010-ж.:
1-бет
Ант берүү аземиндеги акылга сыйбас жоруктар атайын уюштурулганбы?
2-бет
БИЗ КҮТКӨН КҮН КЕЛДИ
3-бет
Декреттер менен эмес, мыйзам менен…
4-бет
Калыстыкты кайдан күтөбүз?
5-бет
Укук коргоочулардын өмүрү коркунучтабы?
6-бет
Ант берүү аземиндеги акылга сыйбас жоруктар атайын уюштурулганбы?
7-бет
Мурутуңа муз тоңгур...
8-бет
Сагынбек Абдрахманов,
Чүй облусунун губернаторунун милдетин аткаруучу:
"Ибраимова, Сариевдер мени
кызматтан алмакчы болуп…"

9-бет
Жаңы министр.
Аксы окуясы. 4 пансионат.

10-бет
Курмангазы Инсанаев,
Кыргыз мамлекеттик циркинин директору:
"Итти сыйласаң, килемге чычат!"

11-бет
Аргынбек Малабаев,
"Кыргыз темир жолу" башкармалыгынын башкы директору:
"Мен эч кимден коркпойм, анткени чындык мен тарапта"

12-бет
Келдибек Ниязов,
КРнын Эмгек сиңирген артисти, куудул:
"Кыргыз мамлекетинде жашаган сексен улуттун уулдары армияда кызмат өтөөгө милдеттүү"

13-бет
Ал элдин кулк-мүнөзүн
түшүнө билет...

14-бет
Сандан-санга
15-бет
Адвокатская контора Медетбекова:
16-бет
Кылымдар Асыкбеков,
комузчу:
"Өзүм чыгарган
беш күүм бар"











??.??