Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


п»ї
Баратбай АРАКЕЕВ
Кандуу жылдар
- Мен эмне кошо бармак белем?.. Арман күн десеңчи, буту-колум соо болсо, өзүңдү жетелеп алып небакта жөнөбөйт белем. Кудайдан жолуңду тилеп жатат эмесминби.
- Апа, - деди Нестан, жаңы келгенде "эже" дечү, кийин апага өткөн өзүнөн өзү эле, - кийин бирөөнө турмушка чыксам, сизди колума алам, барасызбы?
- Барам, барбаганда... Күчүгүм... Назигим... - Кенженин муун-жүүнү бошой түшүп, былбырап эрип кетти, жашыды. Ыраазычылыгына чыдабай жан айласын таппай калды, кыйналып кетти... Бир боорунан жаралгандай бу кандай жан бир. Жаш да болсо айкөлдүгүн кара. Кудай өмүрүн узун кыла көр... жыргал турмушуңду тандап бере көр ушу кереметке... Кенже жашый берди... Эркелете берди. Колуна алат тура, колуна алып, бок-сийдигин тазалап багат тура... Нээтиңден айланайын, берекем. Ичинен тынбай эркелетип жатат, көз жашы куюлуп ээ бербей коштойт...
- Менин азабымды тартып эмне кыласың, балам. Кез-кези менен көрүп турганга жарасаң болду, өлбөй тирүү болсом.
- Эмнеге убара болот элем. Тамагыңызды берип коюп ишке кетем. Сиз телевизор көрүп, китеп окуп жата бересиз мен келгенче. Коляска сатып алабыз, сизди сүйрөп паркка эс алдырам.
Кенже Нестандын жомоктой болгон үмүтүнө кошула кетти:
- Болуптур, сен го багат экенсиң, анан күйөөң "бу немени сасытпай жогот" десечи?..
- Дебейт. Антип айтпаган күйөө болот да.
Экөө далайга үндөшпөй, ар кимиси өз ойлору менен алек. Бирок эки ойдун көп жери бир жерден чыгып жатат... О далайда барып Кенже сөз улады:
- Эмдиги жумада Бекендин ата-энесине барып, анын иштеген жерин билип кел, угуп атасыңбы, Некентай? Анын эртеси Бекенди тап. Ошент, балам. Тиги айбандан канча эрте кутулсаң, ошончо жакшы болот...
Экөө далайда барып анан уйкуга кетердин алдында Нестан:
- Барам, - деди.
***
Мент ошол эле күнү Бекендин ишине келип, аны кабинетинен тапты:
- Кандай, Бекен иним, ишиң жакшыбы?
- Жакшы. - Бекен бу күрсүйгөн, көзү ойноктогон немени кайдан көрдүм эле деп эстей албай, келген жөнүн айтарын күттү.
- Аа, мени тааный албай турасың го... Тааныш эмеспиз экөөбүз. Таанышып кереги да жок. Бир нерсе сураганы гана келдим. Макан деген жигитиң кайда?
- Анын кеткени качан.
- Эмне болуп кетти эле?
- Эмне болмок эле, катуу урушуп калганбыз.
- Элдешкен жоксуңарбы, анан?
- Эмнеге элдешмек элем. Андай айбандар менен ким элдешет.
- Ал азыр кайда?
- Билбейм. Чет өлкөлөргө кетем дептир, бизден кеткенден кийин.
Мент башка эч нерсе сураган жок, чыгып кетти.
Ал чыгып кетери менен Бекен уюлдук телефонун алып, чалды:
- Алло, Макан, бүгүн кезигишиң керек... Макул.
Кечке жуук Бекен Машинесине түшкөн жок. Шоопурун да, жанжигитин да кетирип жиберди жөө басат элем деп. Көчөдөн көчөгө өтүп, бир жерден такси кармады. Шаар четиндеги паркка жакыныраак жерден токтотту. Анан дагы жөө басып парктын күн чыгыш жагынан кирди. Бала-чака, эркек-аялдар батпайт. Ар түрдүү аттракциондор бака-шака иштеп, бири-биринен орун талаша жайгашкан тамак иччү жайлар да элге толо.
Бекен парктагы бир орундукка келип отурду. Ал отурары менен Макан келип кол берип, жанынан орун алды.
- Бир жакка барып келдиңби? - деди Бекен сөз баштап.
- Баягы эки неменин абалын билип келейин дегем. Жакшы экен.
- Ырас болгон тура... Макан, бүгүн да келди бир желмогуздай болгон неме, сени издеп. Катуу шек алып калган окшойт. Кайда экенин билбейм, катуу урушканбыз, экинчи мамилебиз болбойт дедим.
- Ишендиби аныңа?
- Ким билет. Жойпу экени көзүнөн көрүнүп турат.
Бул экөөнө гана белгилүү сыр эле. Бекен менен Макан катуу урушуптур. Экинчи биринин бетин экинчиси өлүмү карабай турган болуптур дегенди уккандар ишенип-ишенбей жүрүштү. Анткени Токен өлгөндөн кийин мурун эле Маканды агасындай көргөн Бекен ого бетер жаны бирге болуп калган да. Макандын оюнан чыккан ошол "урушуу" - Токенди атып кетишкенден кийин Макан ошол аткандардан кандай да болбосун өч алмак. Жалгыз инисинин жанында жүрүп, анын кол алдында иштеп, ал ишти жасоого болбойт эле. Кайып-каскагы Бекенге да, анын үй-бүлөсүнө да тийиши бар болчу. Баарын таразалап, ой калчап, анан Бекендин макулдугун алып "катуу урушуп, бет карагыс болуп" кеткен. Экөө кез-кези гана, өтө зарыл болгондо жолугушат. Макан өз квартирасын бекитип, шаар четиндеги көп кабаттуу үйлөрдүн биринде квартирада турат, үч бөлмөнүн бир бөлмөсүн ээлеп. Кожоюндары орус абышка-кемпир. Эч нерсе менен иштери жок...
Барсты атып, өлтүрө албай калган "сакалчан" ушул Макан, ооруканадагы Ромдун бир жигитин жайлаган да Макан. Барс тирүү калып, ал курорттон келгенден кийин эми тирилгис кылмак болуп аңдууга алганда, аны өздөрүнүн бирөө атып салбадыбы. Ал аткан жигиттин аты-жөнүн билбегени менен Ромдун жигити экенин айкын билет. Ал Макан атын билбеген неме Профессор болчу.
- Сен өтө сак болушуң керек, Маке, - деди Бекен. - Сенден айрылсам менин жашоом да болбос. Барс жоголду, эми жөн койсоң кантет башкаларын?..
- Токендин куну бир-экөө менен бүтпөйт, көксөм суубайт. Ромдун суналып жатканын көрмөйүн бүтпөйт, - Макан тиштене калды. - Баарын тынчыткандан кийин гана токтойм!
- Алар да оңой эмес экенин да ойлошуң керек.
- Ойлоп койгом небак эле. Бирок менде тынчтык болбойт, алар тирүү турганда. Маканды ал оюнан кайттыруу болбостугун Бекен жакшы билет да.
- Өтө сак жүрө көр, - деди Бекен дагы кайталап, - "сактанганды сактайм" дейт тура кудайым. Ушуну унута көрбө. - Ошону айтып колуна илип жүргөн чакан сомкесинен кагазга оролгон акчаны сунду, - ме, эки айыңдын энчиси.
Макан аны алып жатып айтты:
- Бекер оокатка көнүп алдым окшойт, рэкеттерден айырмам болбой калдыбы дейм...
- Канча айтам, бу бекер акча эмес, өзүңдүн процентиң, досуңдун керээзин гана аткарып жатам... Өзүмдөн сага бир тыйын да чыкпайт, үмтөтпөй эле кой, - деп Бекен күлдү.
Экөө бат эле коштошуп, эки жакка кетишти...
***
Мент өтө сак, өтө куу болгону менен, кез-кези ичкенде түбүнө түшүрө ичип, буту шилтенбей, тил-ооздон калганча ичип, ага чейин ашыгыраак сүйлөп таштачу. Мындай окуялары бир жылда же эки жылда бир болгону менен, ошончо убакыт унутулбай өзүнө зыян кылып таштайт. Бир ирет ошентип ичип алып бир жигитке: ...









кыргыз тилиндеги гезит "Форум"









??.??