Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери



  Методика

Физика "Катуу нерселер" темасы боюнча сабак планы
Гүлнара Мамбетиманова,
Билим берүүнүн отличниги, Аламүдүн районуна караштуу О. Турсуматов атындагы Бер-Булак орто мектеби

I. Сабактын темасы: Кайталоо. XII гл. Катуу заттар.
II. Сабактын максаты: Окуучулар
o Катуу заттар кристаллдардан жана аморфтук заттардан турарын, алардын айырмасын, турмушта колдонулуштарын, маанисин ачык көрсөтүшөт.
o Биргелешип иштөө аркылуу өз ара жардамдашуу жана кызматташуу көндүмдөрүнө ээ болушат.
o Жергиликтүү окумуштуулардын эмгектерин айтуу менен эмгекти сүйүп, патриоттук сезими өсөт, түшүнүктөрү кеңейет.
III. Сабактын жабдылышы: металлдар, айнек, пластмасса, нават, шекер, туз, фарфор, мом, графит, ватман, маркер.
IV. Процедура
1. Окуучулар 2 группага бөлүнүшөт. 1-чи группа - кристаллдар. 2-чи группа - аморфтук заттар.
2. "Алтын эреже" эске салынат.
3. "Жакшы маанай түзүү" карточкасы толтурулат.
4. Концепциялык карта түзүлөт.
5. Сапаттык көнүгүүлөр. (Туура жооп берген группага 1 упай берилет)
6. Бул главада кездешкен тааныш эки сөздөр доскага жазылат. М.: кристаллдар, аморфтук заттар, моно кристаллдар, поликристаллдар, анизотропиялуу, изотропиялуу... Ушул сөздөрдү колдонуп, эки группа кластер түзүшөт).
7. Кубик менен иштөө (бир окуучу бир тапшырманы алып аткарса да болот, же группа менен чогуу иштесе да болот).
8. Көнүгүү иштөө темага байланыштуу (группа кубик менен иштеп жатканда убакытты үнөмдөш үчүн 2 группадан 2 окуучу аткарат).
9. Тапшырма
10. Ар бир ишти аткарууда баалоо карточкасы берилип турат. Ал боюнча группалардын иши бааланат, жеңүүчү группа аныкталат.
11. Баалоо карточкасы боюнча ар бир окуучунун жеке иши бааланат.
12. Үй тапшырма.
13. Жыйынтыктоо.

V. Сапаттык көнүгүүлөр.
1. Эмне үчүн түндүктө абанын температурасын өлчөө үчүн сымап термометрин колдонбостон спирт термометрин колдонот? (сымаптын катуулануу t= -39c спирттики t= -114c. Түндүктө температура төмөн, андыктан сымап термометри талкаланат).
2. Эмне үчүн музду эшиктен жылуу бөлмөгө алып кирер замат эрибейт? (жылуулук тең салмактуулук түзүлүшү керек).
3. Эмне үчүн кышында автомобилдин радиaторундагы сууну агызып ташташат? (Суу тоңгондо кеңейет, андыктан талкаланат).
4. Эмне үчүн темирдин же жездин чоң бөлүктөрүн ширетүүдө эң кичине паяльникти колдонууга болбойт? Темирдин эритүү t=1539 С жез t=1083 c (анткени темир жездин эрүү температурасынан жогору).
5. Сүт муздак жерде жана бөлмөдө да турат. Кайсынысында каймак көп? (каймак муздак жерде көп болот).
6. Эмне үчүн чабылган чөп шамалсыз учурга караганда шамал болуп турганда бат кургайт? (бууланган бөлүкчөлөр абага учурулуп кетет).
7. Эмне үчүн жуулган кир кышында эшиктен деле кургайт? (муз да бууланат).
8. Эмне үчүн сууга түшүп чыккандан кийин үшүп кетебиз (буулануу жылуулук бөлүнүү менен болот).
9. Эмне үчүн тердеген атты суукта жабуу менен жабышат? (Тер бууланат, бууланууда жылуулук бөлүнүп чыгат, андыктан үшүйт).
10. Нан эмнеге катып калат? (Нан ун менен суудан турат, ачык турганда суу бууланып кетет да катыйт).

VI. Бул главада кездешкен тааныш эмес сөздөрдү пайдаланып кластер түзүү (кластер №1, андан кийин кластер №2ни киргизүү керек).
VII. Кубик боюнча иштөө: 2 группа өзүнчө иштейт.
1. Сүрөттөп бер (өңүн, формасын, өлчөмүн).
2. Салыштыр (эмнеге окшош, эмнеси менен айырмаланат?).
3. Башка нерселер менен байланыштыр (2, 3гө жооп берүүдө Вендин диаграммасын түзүшөт).
4. Талда (эмнеден жасалган, эмнеден турат?).
5. Колдон (муну менен эмне кылууга болот, бул эмнеге колдонулат?).

VIII. Көнүгүү иштөө (карточка боюнча иштешет).
IX. Тапшырма
1-чи группа катуу заттардын физикасын эмне үчүн окуйбуз.
2-чи группа катуу заттардын физикасы эмгектенүүдө кыргыз окумуштуулары (бул тапшырманы аткарууда группалардагы ар бир окуучу өз ойлорун гүл желекчелерине жазып, доскага чапташат).
Группанын ишин баалоо (группадагы окуучу алган карточка менен упайы эсептелет).
Ар бир окуучунун жекече иши бааланат.


XII. Үй тапшырма: реферат жазып келүү, "Катуу заттардын касиеттерине изилдөө боюнча жергиликтүү окумуштуулардын изилдөөлөрү".
XIII. Жыйынтыктоо (тапшырмалар аткарылып бүткөндөн кийин, доскага катуу нерселердин концепциялык картасы түзүлдү. Ал боюнча окуучулар главаны жыйынтыкташат).

Колдонулган адабияттар:
1. Физика. 10-кл. М.Койчуманов, О.Сулайманов. Бишкек: "Инсанат", 2008-ж.
2. Кызыктуу физика. Я. Перельман, Бишкек: "Мектеп", 1987-ж.
3. Физика боюнча маселелер жыйнагы. 9,11-кл. В.Рымкевич, Бишкек: "Мектеп", 1992-ж.






"Эврика" Физика кечеси

Кеченин максаты:
Окуучулар
o Өтүлгөн материалдар боюнча билимдерин бекемдешет.
o Физика сабагына кызыгуусу артылат.
Кеченин жүрүшү:
1. Киргизүү (кечеге физикалык формула же законду туура айтуу кирет. Эшиктин алдында физиканы жакшы билген 2 окуучу турат).
2. Алып баруучулардын сөзү (калыстар тобу менен тааныштырылат).
1) Ким билсе айтсын
Ойлонгону ойлонсун.
Физикабыз оор дебей,
Уйкусунан ойгонсун.
2) Бүгүн залда баардыгы эле
Физик болуп катышсын.
Суроо берип сыйлайлычы,
Шайлап алып калысты.
3) Туура берген жооп үчүн
"5" деген упай коелу.
Калыстар тобу бул кечеде
Чындап калыс бололу.
4) Жаңылыктар, ачылыштар кызыктуу
Айтылат ушул кечеде.
Жаратылыш закондорун үйрөткөн,
Береличи сөзүбүздү эжебизге.
3. Мугалим викторинанын суроолорун окуйт (туура жооп берген окуучулар белгиленип турат. Теңине келгенде суроолорго көп жооп берген окуучулардын аты аталып, чакырылат. Балдардын санына жараша 2-3 командага бөлүнүшөт да, алдын-ала даярдалган столдорго отурушат).
4. Командаларга тапшырмалар:
1) Ат коюп жакташат.
2) "Жаңылбайм" конкурсу (физикалык чоңдуктар боюнча карточкалар түзүлөт). Мисалы:


1) Физикалык терминдер (кайсы тилден келип чыккан, эмне деп которулат).
o Молекула
o Атом
o Диффузия
o Физика
o Конвекция
o Атмосфера
o Динамометр
o Конденсация
o Инерция
1) 2) "Сен мага, мен сага" оюну (командалар бири-бирине тапшырма беришет).
3) Практикалык тапшырма:
o Окуучуларга чийки жана бышкан жумуртка берилет, физиканын законун пайдаланып, жарбай туруп таап беришет. Жооп: тарелкага салып жумуртканы айлантат. Токтоткондо бышкан жумуртка тез токтойт, ичиндеги кабыгы менен бир бүтүн нерсе, чийки жумуртка жай токтойт, инерция боюнча.
o Жумуртканы сууга салабыз, чөгүп кетти. Тузду пайдалансак, көтөрүлө баштайт, эмне үчүн? Жооп: тузду салганда суунун тыгыздыгы көбөйөт, ошондуктан көтөрүлөт.
4) Командалар тапшырманы аткарып жатышканда, викторинанын суроолору улантыла берет. Алган упай боюнча эң көп суроого жооп берген окуучу "келечектин чилистени" деген төш белги менен сыйланат.
5) Группанын иши өзүнчө бааланып, жеңүүчү аныкталат.

Викторинанын суроолору:
1. Эмне үчүн катуу нерселерге караганда суюктуктарда жана газдарда диффузия кубулушу бир кыйла тез жүрөт? (молекулалык түзүлүшүнө байланыштуу).
2. Эмне үчүн оттон чыккан түтүн улам жогору көтөрүлгөн сайын шамал болбогон аба ырайында да көрүнбөй калат? (улам жогору көтөрүлүүдө аба менен көбүрөөк аралашат).
3. Эмне үчүн биз борду сындыргандан кийин, аны кайрадан бириктире албайбыз? (борду түзгөн тартуу күчүнө жеткидей аралыкка алып келе албайбыз. А пластелинди түзгөн молекулаларды жеткире алабыз?)
4. Эмне үчүн китептин кургак барактарын ачканга караганда, кагаздын сууланган барактарын ажыратууга көбүрөөк күч талап кылынат? (суунун молекулаларынын тартуу күчү чоң).
5. Эмне үчүн самолет учаарда, о.э. коноордо жүргүнчүлөр коопсуздук курун байланууга милдеттүү? (инерциянын негизинде учаарда артка, коноордо алдыга жүткүнөт).
6. Эмне үчүн жаан жаагандан кийин кара жол тайгак болуп калат? (сууда сүрүлүү күчү азайат).
7. Эмне үчүн чөп чапкычтын, саман туурагычтын жана башка айыл чарба машиналарынын кесүүчү бөлүктөрү абдан курч жасалат? (Туурасынан кесилиш аянты кичирейсе, басым чоңойот).
8. Эмне үчүн күрөктүн бут менен баса турган жерин ийип коюшат? (туурасынан кесилиш аянтын чоңойткондо, бутка көп күч келбейт).
9. Эмне үчүн газды ачык идишке сактоого болбойт? (абага сиңип кетет, анткени аба да газ).
10. Эмне үчүн күйүп жаткан керосинди суу куюп өчүрүүгө болбойт? (суунун тыгыздыгы керосиндин тыгыздыгынан чоң, андыктан төмөн түшүп кетет).
11. Массалары ар кандай болгон эки кыз бири-бирин тепкич боюнча куушуп, бир убакытта үйдүн 3-чү этажына чыгышты. Бул учурда алар бирдей кубаттуулукту өөрчүтүшөбү? (алдыдагы кыздын кубаттуулугу чоң болот).
12. Кимиси көп кубаттуулукту өөрчүтөт: тепкич менен жай көтөрүлүп бара жаткан кишиби же о.э. салмактагы шыргай менен секирген спортсменби? (шыргай менен секирген спортсмен).
13. Байыркы убакта сүрүлүү менен от тамызуу кандай физикалык кубулушка негизделгенин түшүндүр? (Сүрүлүүнүн жардамы менен көбөйөт).
14. Эмне үчүн конькини муз үстүнө тебүүгө болот, ал эми бети абдан жылмакай болгон айнектин үстүнө тебүүгө мүмкүн эмес? (музда сүрүлүү күчү аз).
15. Эмне үчүн ысытылган тетиктер абага караганда сууда бат муздайт? (суунун жылуулук өткөрүмдүүлүгү жогору).
16. Кышында бут кандай бут кийимде үшүйт? Кенен бут кийимденби же тар бут кийимденби? Эмне үчүн? (тар бут кийимде бут бат үшүйт. Бут кийим кенен болгондо ортодо аба көбүрөөк, аба жылуулукту начар өткөрөт).
17. Эмнеге стаканга кайнак суу куярдан мурда кашык салышат? (Суунун жылуулугу кашыкка өтүп тез муздайт).
18. Балыктын сүзүп жүрүүсүндө тарсылдактын ролу кандай? (өйдө-төмөн көтөрүлүүсүнө жардам болот).
19. Орус жазуучулардын кимиси университеттин физика-математика факультетин аяктаган? (Грибоедов).
20. Тон жылытабы? (тон жылытпайт, ал денедеги жылуулукту чыгарбайт).
21. Эмне үчүн суу жыгач кургакка караганда начар күйөт? (суу жыгачтын суусу кургайт, анан күйөт).
22. Эгер музду тон менен жаап жылууласак, муздун эритүүсүн ылдамдатабызбы? (ылдамдатпайбыз, тескерисинче, акырындатабыз).
23. Эмне үчүн имараттын дубалдарын жазы фундаментте тургузушат? (жазы кылуу менен басымын азайтабыз).
24. Ысык суудан стакан эмне үчүн сынат? (сууну тез куйганда кеңейүүгө жетишпей калат).
25. Чырактын билигинин күйүшү эмнеге негизделген? (капиллярдуулукка).
26. Эмне үчүн музду эшиктен жылуу бөлмөгө алып кирери менен дароо эрибейт? (жылуулук тең салмактуулук түзүлүү үчүн убакыт керек).
27. Эмне үчүн мылтыктын стволун жыгачтан жасалган жапкыч менен жабышат? (Сүрүлүүдө ысыйт, ал эми темирдин жылуулук өткөрүмдүүлүгү жогору, жыгачтыкы төмөн).
28. Эмне үчүн жерди малалаганда андагы нымдуулуктун сакталышын камсыз кылабыз? (малалоо менен капиллярларды азайтабыз).
Колдонулган адабияттар
1. Физика боюнча суроолор жана маселелер жыйнагы. 7,8-кл. В.Лукашин
2. Кызыктуу физика. Я. Перельман. Бишкек: "Мектеп", 1987-ж.







"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция 
6-июнь, 2010-ж.:
1-бет
Билим берүү жана илим министрлигинде жаңы жетекчи
2-бет
Эльмира Ибраимова:
"Учителя должны думать об улучшении качества образования"
3-бет
Дамира Кудайбергенова:
РОДИТЕЛИ НЕ УДЕЛЯЮТ ОТДЫХУ ДЕТЕЙ ДОЛЖНОГО ВНИМАНИЯ
4-бет
Эрендерге таазим
5-бет
Бийликтин наркы эмнеде?
6-бет
Юбилей
7-бет
Окуучулар олимпиадасы: күңгөйү менен тескейи
8-бет
Коом. Ата-эне. Мектеп
9-бет
Рак дартына даба издеген кыргыз кызы
10-бет
"Бардыгына бирдей билим үчүн" конкурсуна
САБАККА ДАЯРСЫҢБЫ, КЕСИПТЕШ?
11-бет
СӨЗ ТАБИЯТЫ -ТАБЫШМАК
12-бет
Нарбото, Мукай Камбаров жана Арслан Койчиев
13-бет
ЭЛ МУГАЛИМИНИН ПЕДАГОГИКАЛЫК КӨЗ КАРАШТАРЫНАН
14-бет
Физика "Катуу нерселер" темасы боюнча сабак планы
15-бет
Окуялар, фактылар
16-бет
Утвержден приказом МОиН КР №270/1 от 21 мая 2010 г.