Сенин гезитиң!
№23, 09.07.08-ж. Кыргыз гезиттер


presskg.com Архив Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Zaman Кыргызстан Агым 1 Агым 2 Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Кыргыз руху Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Бишкек таймс Назар Энесай Эркинтоо Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар



  Адабият айдыңы

Кожогелди Култегин, акын:
"Азыркы жаш ырчылар "жылдыз" турсун, жылдызкурт дагы эмес"
- Кожогелди агай, жаштар арасында көп талкуу болот да: "Чыныгы сүйүү деген бул өмүрдө адамга бир гана жолу келет…" "Жок бир нече жолу келет…" -деген мааниде. Ушул суроого, ушул талашка акын катары сиз кайрылып көрсөңүз?
- Есенинден бери жазбадыбы "Күйгөн нерсе кайра күйө албагандай - сүйгөн адам кайра сүйө албайт",- деп. Бирок, менин пикирим такыр башкача. Биринчиден, тирүү адам күйүп бүткөн нерсеге окшош эмес, экинчиден, сүйүү бул өтө чексиз нерсе. Маселен, бир баласы бар адам эки балалуу болсо -анын балага болгон сүйүүсү эки эсеге азайып калбайт да. Тимеле, беш балалуу болсо да, ар бир баласына болгон сүйүүсү дегеле кемибейт! Ошол сыңары адамга өмүрүндө канча жолу махабат жолукса - сүйүү кесеси бөксө болбойт. Сүйүү бул батага окшогон чексиз нерсе. Бир адамга бата берилсе -толук тийип, ошол эле жерде эки адамга чогуу бата берилсе -жарымдан тийип калбайт. Бирок, жанагы жолуккан сүйүү -чыныгы сүйүүбү же майда-чүйдө эле бир нерсеби? Ошону талдаш керек оболу. Этектин деңгээлиндеги майда-чүйдө бир нерсе болсо -эки жумадан кийин эле өчө баштайт. Анан күйгөн нерсе кайра күйө албагандай менин башымдан мурда сүйүү өткөн үчүн кайра сүйө албай калбадымбы деп кала бересиң.
- Азыр анда сүйүү ырыңызда болсун кезек...
Жашыл бетте
жаткан кыз
Жашыл бетте жайкалган, толукшуган
Жатасың сен, жаш сулуу -олуттуу жан.
Көкүрөккө көмкөргөн китебиң бу -
Көпөлөктөй… көпөлөк конуп турган!

Көөшүп уктап… асманга көкөлөдүң…
Көрүп туруп, кантип мен жөтөлөмүн?
Кана -а-кана дем тартсаң, дем чыгарсаң
Канат кагат китебиң - көпөлөгүң!

Канат кагат китебиң акырын, жай,
Автору - мен, а өзүң -асыл ырдай!
Ааламга Күн, сага Күн нурун чачат,
Ак мойнуңа "быз-з!" эткен атырыңдай.

Сөздөрүмдүн окуурсуң далайын бу,
Сөйкө кылып суроомдон тагайынбы?
Жакшы кылдың жалынган сакчы жасап
Жаштардан жадаган агайыңды!

Жүзүңдө бул жүздөгөн көңүл гүлдөп…
Жүрөгүңдө -китепте өмүр бүрдөп…
Бетин бир аз чаң баскан күзгүнү да
Бериш болбойт сендейге көрүнгөн деп.

Жашыл бетте жайкалган, толукшуган
Жатасың сен, жаш сулуу -олуттуу жан.
Көкүрөккө көмкөргөн китебиң бу -
Көпөлөктөй… көпөлөк конуп турган!
- Кожогелди агай, үйбүлөңүз жөнүндө да кеп кылсаңыз? Өтө жөнөкөй суроо берди дебеңиз, биздин окурмандарга ушул да кызык.
- Үч балабыз бар - Каарманбек, Кайнарбек, Айданек. Апаларынын аты - Жибек. Курулуш өнөр жай банкында иштейт. Ошондо менден башкаларынын баарысынын аттары "бек", "ек" болуп -уйкаш. Ар кимибиз ар башка жерде төрөлгөнбүз - мен Алайкуда, Жибек Каракулжада, Каарманбек Аламүдүндө, Кайнарбек Бишкекте, Айданек Ошто. Чогулуп- бир үйбүлөбүз. Эки уулум студент. Американы катуу сүйүшөт. Чоңураагы бир жыл, кичинерээги 3 ай окуп жүрүп келишкен. Айданек - окуучу. Алайкуну катуу сүйөт ал. Азыр ошол жакта -жайлоодо.
- Уулдарыңыз анда чет тил, компьютер дегенди жакшы билишет экен да?
- Жакшы эле окшойт. Каарманбекти өтө эле чоң, расмий жерлерде англисчеден орусчага же кыргызчага, кыргызча-орусчадан англисчеге котормочу кылып алып жүрүп калышат. Бирок, азыркы заманда чет тилди мыкты билгендер, компьютерди мыкты өздөштүргөндөр гана билимдүү болуп эсептелишпейт. Чыныгы билимдүүлөрдүн көкүрөгүндө ага кошумча күчтүү рухдүйнө деген болуш керек! Андай чет тил менен компьютерди катырган, бирок, көкүрөгүндө рухдүйнөсү жок жаштарды Мухтар Шаханов "Компьютер баштуу жартылар" деп атап … килейген ыр жазды. Баары бир жарты адамдар-алар! Азыр ушундай бир тенденция кетип атпайбы - көптөрү эле тил билет, компьютер билет, бирок, көкүрөгү көңдөй. Балдарыма ар күнү какшаймын- э-эй, компьютер баштуу жартылар болуп калбагыла-а деп. Анан аларга тийишем - я - айланайын, силер эмне деген муунсуңар өзү, ар бир муундун өкүлдөрү чыгарган чыныгы бир кыргыз ырлары, обондору болчу эле. Кана силердин муундун өкүлдөрүнүн ыры? Тыйтаңдап биринен сала бири сахнага чыкса - кырса түгөнгүс, чогултуп келсе - бир ыры жок түзүгүрөөк.
Аткаруучулары эмес, обончулары жөнүндө сөз болуп атат. Кана кечеги эле Айбек Карымов, андан мурдараактагы Болот Токтобаевдер чыгаргандай бир ыр? Рыспай, Канымгүл, Жумамүдүндөргө жетпей эле коёлу. Анан эле - "Жылдыз!" дешип… Жылдыз турсун - жылдызкурт дагы эмес аларыңар деп азаптарын берем. Өзү бул - жөн нерсе эмес. Ар бир муундун бийик ыры болуш керек! Ал өзүнчө - аян…
- Кожогелди агай, маегибизди поэзия менен аяктасак?
- "Жүрөк конуш" аттуу жаңы жыйнагыма кирип жаткан "Жаныргак" аттуу ырлар түрмөгүмөн бир ыр:

Ааламда кимдер гана шерденбеген,
Аларды санаа гана бөжүрөтөт.
Өмүрдү Кудай өзү берген менен,
Өлүмдү, өлүмдү ойлоп өмүр өтөт.

Үн, жыт, түс адам үчүн баркталып миң,
Анан да кыжырлантып - жоосу, демек.
Тишиңди щеткалап жууп атсаң- иттин
Эмнеге акактаган доошу келет?

Бийикти эңсеш төмөн туруп алып -
Билинбес өмүрдөгү эрегишүү.
Китебин киши өңдөнүп сунуп алып,
Килейген пикир сурайт неге киши?

Ой басып… чайнап жаткан боюнча эле,
Оо, кимдер кирбеди ажатканаларга…
Жарака чыкпаса экен жолуңдан - ээ,
Жараңды күзгүлөрдөн каранаарда?

Ааламда кимдер гана шерденбеген,
Аларды санаа гана бөжүрөтөт.
Өмүрдү Кудай өзү берген менен,
Өлүмдү, өлүмдү ойлоп өмүр өтөт.

Фарида Тукаева




Үн кайталанып, улам күчөйт. Аябагандай кооз, муңдуу, мукам үн. Мындай үндү мен мурда эч качан укпаган элем. Ар кандай үндү, добушту бири-биринен айрып таануу жагынан жыландардын алдына эч ким чыкпайт. Ал эми өзгөчө өз тукумдарыбыздын ичинен бул жагынан мага эч качан эч ким тең келчү эмес дедим го. Менин туйгучтугум ушунча эле: ал эмес токойдогу дарак-жыгачтардын түрүн, алардын жалбырагынын шуудураган үнүнөн эле айрып биле алчумун. Чөптүн түрлөрүн жытынан, кыймылынан ажыратчумун. Ал эми ар кандай жан-жаныбарлардын үнү жөнүндө айтпай эле коёюн. Мен үндү кызыгып, суктанып тыңшап жаттым. Үн болсо ансайын куулат, ансайын мени сыйкырлайт. Мен мурда таанып-билген добуштар, жан-жаныбарлардын үндөрү, куштардын сайраганы бир тең, жанагы токой жактан чыккан сыйкырдуу үн бир тең эле. Ал сыйкырдуу үн табияттагы эң кооз, уккулуктуу деген үн менен добуштун баарын өзүнө чогултуп, сиңирип алгансыйт. Бул мен мурда уккан үндөрдүн, добуштардын төрөсү сыяктанат. Бир маалда мен баягы кооз үндү тыңшап отурам десем, ойлоп отуруп мен ошол үн чыккан жерге барып калыпмын. Ошондо жөнөкөй, ары карапайым көрүнгөн түтүкчөнү үйлөп коюп, үргүлөп отурган сени көрдүм. Жүрөгүм жарылып кете жаздап, өзүмдү араң токтоттум. Сенин ак маңдайың, кырдач мурдуң жана кара көзүңдү жаап жоодураган жибек кирпиктериң менин эсимди оодарды. Сенин колуңдагы жөнөкөй көрүнгөнсүгөн түтүк өзүнчө бир керемет эле. Дүйнөдөгү эң сулуу, кооз деген нерсенин баары жөнөкөй болорун, бир караган көзгө токтомсуз болорун мен ошондо түшүндүм. Көрсө, улуулук деген - бул карапайымдык турбайбы. Атаганат, сен ойноп жаттың. Мен байкуш сыйкырдуу обонго ээрип, боюм балкып жатты. Бир маалда сенин колуңан түтүгүң түшүп, үргүлөп кеттиң. Мен сенин кашыңа келип, сени тиктеген бойдон көз ирмебей карап турдум. Чиркин десе, башымды сенин төшүңө коюп эркелегим келет. Сенин мойнуңа, денеңе оролуп, чырмалгым келет. Бир кезде сен түш көрдүң окшойт, кабагын жыйрылып, ойгонуп кеттиң. Өңүң бузулуп, көңүлүң кирдей башыңды көтөрдүң да, чоордо кайрадан ойной баштадың. Байкасам, ойноп жаткан обонуң өз башыңдан өткөргөн өмүр жолуң экен. Тыңшап отуруп, мен өзүм да обондун сыйкырына кошула сенин басып өткөн жолуңду, кайгыңды, кубанычыңды, ашыктыгыңды толук туюп билдим. Ошо жолу мен сени үйүңө чейин ээрчип бардым да, керегенин башына сойлоп чыгып, таң атканча сени тиктеп турдум. Түндүктөн айдын нуру түшүп бир керемет түн уйкуң тынч жана бейкут болгон жок. Уктап жатып да бирде күлүп, бирде ачууң келип, кимдир бирөөгө тишиңди кычыратасың. Кайрадан кимдир бирөөнү кучактагың келет. Ал тургай түшүңдө бир саам ыйлап да алдың. Ушунун баарын байкап отурган менин да көзүм илинип кетиптир. Ошол кезде токой тараптан булбул таңшып жаткан. Бир маалда уйку-соонун ортосунда жаткан мен, баягы сыйкырдуу обонду кайра уктум. Көзүмдү ачсам, сен чоордо ойноп отурупсуң. Сенин чооруңдун үнү чыкканда булбулдун үнү тып басылып, куштар сайрабай, дирилдеген жел да токтоп табият тунуп, тынып калды. Сен ойноп да, ыйлап да жаттың. Кезегинде Арзыгүлдүн атын айтып үшкүрүнө тынып калып, кайра ойнойсуң. Мен маң болгондон шайым ооп, чарчап, араң дегенде үйгө келдим. Баягысындай кыялкеч кызым өзүнчө жүргөндүр деп ата-энем менин түрүмө бул жолу маани беришкен жок. Ошондон кийин мен жинди болгон эмече сенин артыңдан калбай ээрчип алдым. Бара-бара менин ал-жайымды эне-атам түшүндү. Бул жөнөкөй көрүнгөнсүгөн чоордун жайын мен кийин эне-атамдан билдим. Бакалбайдын айтканы туура экен. Кыдыр Иляс чоордун жанын алып койдум десе да, аны такыр үзүп койбоптур. Эгерде ойногон адамы жарашса , жана анын кайгы - муңу канчалык зор болсо, чоордун миңден бири кайрадан тирилип, табиятты, жан-жаныбарларды дагы эле болсо өзүнө багындырып, бийлеп алат имиш. "Сен минтип жинди болгонуңду токтотпосоң, чоорду тыңшаганыңды койбосоң- бул сыйкырдуу түтүк акыры сени адам кейпине айландырып таштайт" - дешти, бир ооздон биздин билермандар. Мага ошол гана жетпей жаткан. Сүйүнүп кеттим. Бирок оюмдагыны эч кимге билдирген жокмун. Мен адамга айланып, сулуу кыз болгум келди. Мен сага аял болуп, сени бактылуу кылгым келди. Өзүмө ант бердим. Сенин жаныңдан чыкпай, сенин артыңдан калгым келген жок. Күндүр-түндүр сени ээрчип калдым. Менин оюмду түшүнгөн ата-энем аябай капа болушуп, мени жемеге алышканын бир билем. Мен көшөрүп айтканымдан кайтпайм. Менин энем аябагандай акылдуу, туйгуч эле. Ушу жерден айта кетейин, биз жыландардын султаны Шахимердендин тукумунан экенбиз. Биздин тукумдардан миң жылда бирден адамга айлангандар да болуптур. Бирок, бир да бири толук канду адам болуп, адамдардын арасында жашабаптыр. Ага да күнөөлүү адамдардын өзү экен. Ушуларды түшүндүрүп келип апам муну айтты:
- Сенин толук кандуу адам болуп, адамдардын арасында жашап калышың үчүн үч жагдай керек. Чечмелеп айтканда: үч мээрим керек болот, - деп мага түшүндүрдү. - Адамзаттын турмуш-тиричилигиндеги үч мээрим сенин тулку-боюңа, каныңа сиңбесе сен кайрадан жыланга айланасың. Кайрадан жыланга айланган күндө да, сени жылан журтчулугу кабыл алышпайт. Ошентип байкушум, же жылан эмес, же адам эмес, эч кимге кошулбай, жалгыз жүрүп өлөсүң. Ал эми дүйнөдө жалгыздыктан өткөн тозок болбойт. Ушуга түшүнөсүңбү?
Мен адамга айланып, махабаттын кумарына каныш үчүн тозоктун бардык түрүнө макул элем. Ашыктык эмнеге алып келбейт. Анда мен азыркыдай абалга туш болом деп ойлогон эмес экенмин. Чыдамым кеткен мен:
- Элден мурда жанагы үч мээрим жөнүндө айтып бериңиз? - деп өтүндүм.
Энем кейип койду:
- Билип турам, азыр көзүңө жигиттен башка эч нерсе көрүнбөйт. Мейли түшүндүрүп көрөйүн. Сен жакшылап көңүлүңө түйүп ал. Биринчи мээрим - бул махабат, эркек менен ургаачынын ортосундагы сүйүшүү, ашыктык жышааны. Ушул улуу нерсе айкашканда гана өмүргө өмүр уланат. Өмүрдүн чексиздиги, анын үзүлбөстүгү да ушу улуу сезимге байланыштуу. Сен сүйүп калдың. Жүрөгүң азыр күйүп турат. Сен азыр көлкүлдөп эрип турган кезиң. Сен адамга айланып, сулуу кыз болгон күндө да, жигит сени сенчелик сүйө алар бекен. Кептин баары ошондо…
- Аялдын сүйүүсүнө эрибеген да эркек болобу? - деп койдум.
Энем баш ийкеди:
- Туура айтасың. Жигиттин ушу кезде жалгыздыктын азабын тартып жаткан кези. Мурда өзү ашык болгон кызына окшош сени көрсө ал тим эле алдыңа төгүлүп берет. Чын эле анда кеп жок. Экөөңөр бир жылча бактылуу болосуңар.










??.??