Сенин гезитиң!
№27, 05.08.08-ж. Кыргыз гезиттер


presskg.com Архив Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Zaman Кыргызстан Агым 1 Агым 2 Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Кыргыз руху Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Бишкек таймс Назар Энесай Эркинтоо Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар



 Жомоктор

 Аяндуу түштөр

  Атактуунун арзуусу

Коомдук ишмер, "Эркиндик" партиясынын экс-лидери Топчубек Тургуналиев
"Сүйүү - жан дүйнөнүн керемети"
- Топчуке, сүйүү жөнүндө сиздин оюңуз?
- Жандуу дүйнөгө жалпы, текши тиешелүү эң асыл сапат, баа жеткис керемет нерсе бул - сүйүү.
- Демек, сүйүүнүн түркүн түрлөрү барбы?
- Ооба.
- Айтып өтсөңүз.
- Адамдын жана айбанаттын сүйүүсү бар. Алардын айрым жактары окшош, бирок айырмасы көп.
- Айбанаттар дүйнөсүндөгү бул нерсе кандай?
- "Карга деле өз баласын аппагым" дейт. Кыргыздын бул макал сөзү бекеринен айтылган эмес. Баласын сүйбөгөн, асырабаган айбанат жок. Ч.Дарвиндин бешинчи китебинде "Эмне үчүн канаттуулардын, төрт буттуулардын ургаачыларына караганда эркектери сулуу болот?" деген суроого жооп бар. Делебе козголуп, тукум сала турган мезгилде эркектери адегенде салгылашып, анан баарын сүрүп чыккан эң күчтүүсү ургаачыларынын алдында өзүнүн сулуулугун көрсөтүп, бийлеп, безеленип сайрап, тигилери да, өзү да абдан кызыгандан соң ымалашат экен. Чын эле, карасаңыз, тооктун же кыргоолдун, улардын же тотукуштун корозу көздү кызарткан ондогон кызылтазыл боёктор менен кооздолгону укмуш.
- Адам менен айбанаттын ортосундагы сүйүү жөнүндө айтса болобу?
- Болот. Адам менен адамга, айбанат менен айбанатка караганда адамдын айбанатка, айбанаттын адамга өзгөчө берилген маселесин да сүйүү дейт. Манас - Аккула- Кумайык; Төштүк - Чалкуйрук - Алпкаракуш; Александр Македонкский - Буцефал… же карышкыр адамдын балдары Ромул менен Ремди эмизип, асырап, даңкулдак тамак берип, чоңойткону… айта берсе таң кала турган мисал, үлгү көп.
- Адам атка.. сүйүү дегендин кандай көрүнүштөрү тиешелүү?
- Атамекенди сүйүү, ата-энени сүйүү, баланы, асыл адамды, табиятты, улуттук, жалпы адамзаттык маданий үлгүлөрдү, адамга тиешелүү эң бийик сапаттарды - ыймандуулукту, адилеттүүлүктү, эр жүрөктүүлүктү, чынчылдыкты, акылмандуулукту, улуу ойду, көөнөрбөс өнөрдү…
- Биздин маек негизинен аял менен эркектин сүйүүсүнө арналган. Сезимдин сересине алып учкан балалык сүйүүңүздөн кеп козгосоңуз?
- Ээ, балалык чактын, бой тартып калган мезгилдин керемет кайрыктары эч качан эстен чыкпайт, азыр да көз алдымда турат.
- Мына, эми кызык сөздү баштадыңыз.
- Ооба, кызык. Мектептин жогорку тепкичтеринде окуп жүргөн убакта жакшы көргөн кызга арнап ыр жазып, адегенде кат аркылуу жүрөк самаганды жиберип, анан кыз макул десе жашыруун жолугуп сүйлөшүү деген адат бар эле. Ал жолдон мен да өткөм. Бойго жетип баратканда, Бишкекте, Волоколатскиде оолуккан ойдун, оргуштаган сезимдин далай санаттары өчпөс из салып кетти… Бул - өспүрүмдүк, бойдок боло баштаган жылдардын ажары.
- Чыныгы сүйүүнүн торуна качан түштүңүз?
- Балалык, өспүрүмдүк сезимдин сын-сапаты менен нукура сүйүүнүн өз-өз орду бар.
- Кандай?
- Алгачкы сүйүү, менимче эки нерсеси менен таанымал: эркектин, аялдын делебеси жан дүйнөсү козголуп келаткан жана сырткы келбетине, кээ бир касиеттерине суктануу сезимдерге байланат. Бул чакта сезим үстөмдүк кылат дейм.
- Чыныгы сүйүүдөчү?
- Мында сезим менен сын, акыл данакерленет. Жалаң гана сырткы келбетине эмес, акыл-эси, мүнөзү, демек адамдык турпаты өзгөчө мааниде болот.
- "Бир көргөндө эле сүйүү" дегенге ишенесизби?
- Ишенем. Бирок, "малдын аласы сыртында, адамдын аласы ичинде" дегендей, бир көргөндө эле "сүйөм-күйөм" деп, анан мүнөзүн, ички дүйнөсүн баамдагандан кийин айнып, үйлөнгөндөр ажырашып кеткендер аз эмес.
Жан дүйнөсү менен сырткы келбети бап келген адам - үлгү. Бирок, акылы тунук, мүнөзү жакшы, руху бай адамдын сырткы көрүнүшү одур-бодур көрүнүшү суктанткан, ал эми акылы кем, мүнөзү тескерисинче караганда ошол асыл. "Париждеги эне Кудайдын жайы" аттуу чыгармадагы бүкүр, өңү суук, бирок Жзельди чындап сүйгөн Квазимодо артык адам.
Өңү куник, ботала болгон кара неменин ичи аппак, жан дүйнөсү жаркын болгон асыл адам.
- Чын сүйүү барбы?
- Бар. Бирок, өтө сейрек деп ойлойм. Бири-бирин чын сүйүп баш кошкондор турмуштун арылбаган азабына, толгон токой тозогуна туруштук берет. Чын сүйүү менен турмуш курган, өмүр бою ал кереметти сактап калган жубайлар бакыттын туу чокусунда жашайт го.
- Демек, чын сүйүү гана баш кошкондорду бактылуу кылат дейсизби?
- Турмуш миң түркүн. Сүйүүсүз үйлөнгөндөр деле бактылуу болушу мүмкүн. Сүйүү менен катар сый, урмат, ынтымак дегендер бар да. "Сүйөм" деп кошулуп, анан тез эле сүйүүсү сууп, башкага көз арткан чындап сүйгөн эмес, бирин чанып, экинчисине, үчүнчүсүнө жабышкандар үчүн бул керемет нерсе ооздун жели.
- Чын сүйүүнүн касиети эмнеде?
- "Ар кимдики өзүнө ай көрүнөт көзүнө", "Сулуу сулуу эмес, сүйгөн сулуу" деп кыргыз чын сүйүүнүн формуласын эзелки замандан эле аныктап айтып келет.
- Чын сүйүү сизге качан келди?
- 24 жашымда
- Ал киши да сизди чын сүйүп баш коштуңар беле?
- Ооба.
- Баш кошконуңарга канча жыл болду?
- 44 жыл.
- Азыр да бири-бириңерди мурдагыдай эле сүйөсүңөрбү?
- Сүйгөн үчүн бирге жашап келатабыз да.
- Жубайыңыз Сабыркүл эже кандай адам?
- Топчубек Тургуналиев деген адамга чыдап келаткан адам. Менин башыма келген азап, тозокторду кошо көтөрүшүп келатат го. Өткөн бийлик мени үч жолу соттоду, 28 жылга кести, түрмөлөрдө, сүргүндө 1384 күн жаттым. Мени аман сактап калган үч нерсе болду: биринчи - элим, өзгөчө үйбүлөм, урук-туугандарым, жоро-жолдошторум, далай уюмдар, анын ичинде эл аралык уюмдар да колдоп, дем берип турду. Экинчи - зайыбым жадабай күнүгө, күн алыс тамак, дары-дармек ташып турду, мен "баланданы" сейрек ичтим, туугандарым, кыйбас досторум, санаалаштарым да далай нерселерди алып барып турду. Үчүнчү - түрмөдө да тынбай дене тарбия менен алек болуп турдум. "Манас", "Махабхрата", "Библия" сыяктуу китептерди кайра-кайра окуп рух алып жүрдүм.
- Балдарыңар өз жолуна түшсө керек?
- Ооба. 6 балабыз, 11 неберебиз бар. Буюрса, неберелеримдин артынан дагы неберелер келет деп турабыз. Мага, байбичеме өмүр берип, мүмкүн, чебере, кыбыра дегендерди көрүп калсак бүгүнкүдөн да миң эсе бактылуу болор элек. Үмүт бар.
- Кечиккен сүйүүгө жолугуп калам деп ойлобойсузбу?
- Жок. Чыныгы сүйүү деген бир гана жолу келет. Ал жумуртка сыңары улам эле туула бермек беле?
- Ушу тапта кыргыздын кыздары башка улуттун өкүлдөрүнө тийип, ал түгүл 2-3- аялы болуп турмушка чыгып жатышат. Бул кандай көрүнүш?
- Андай адамдарды чын сүйүү аралабайт го дейм. Мунун себеби көп: бизде калктын 53%га жакыны аял, 47%ы эркек. Кара далы болуп күйөөгө чыга албай жүргөн кыздар канча. Ошентип олтургандан көрө 2-3- аялы болуп алган жакшы дегендер бар, "кытайчиктерди" төрөп алгандар да аз эмес… Бул-өтө татаал, өтө курч коомдук чечилбеген маселелерге барып такалат. Бул өзүнчө чоң сөз кыла турган нерсе. Мунун бирден бир себеби кыргыз улутунун бүгүнкү оор абалы менен байланыштуу.

Ж.Калдарова










??.??





??.??