куйкум сөздөр кур чыкпайт

Кебетең суук болсо да,
Келинге жакын жан элең
Кечээ куудулдар Камчы Сарыбаев менен Санжар Бердибековду атайын редакциянын бильярд залына чакырып, "Обондун" окурмандарына бир аз тамаша тартуулоону туура көрдүк. Камчы мырза мурдагы чакыруубузга келе албай калганын эске алып, белгилеген саатка кечикпей жетип келди. Ал эми Санжар досун бир сааттай күттүрүп жатып, акыры шашкалактап каткырык сала ал да кирип келип калды. Ал жайды сурашкан соң, көп күттүрбөй айтышты баштоого кам уруп, комузду күүгө салып киришти. Сөздү Санжар баштады, төмөнкүдөй таштады.

Ассалоому алейкум,
Амансыңбы Камчы дос.
Эреркеп салам айтамын,
Эсенсиңби Камчы дос.
Эрте- кеч ойноп бильярдды,
Жүрөсүңбү Камчы дос.
Сапсары болуп тарсайып,
Боорсоктой болуп барсайып,
Сары боёкко түшкөнсүп,
Жүрөсүңбү Камчы дос.
Кебетеңе асылсам,
Кечирип кой Камчы дос.
Учур менен жарышып,
Улам ашып- калышып,
Мезгил менен жарышып,
Оозуп кайра калышып,
Күлбөгөндү күлдүрүп,
Сүйбөгөндү сүйдүрүп,
Жүрөсүңбү Камчы дос.
Ушул тапта удургуп,
Эмне кылып атасың?
Эшик төрдү бүт ээлеп,
Эртели кеч энтелеп,
Эмне кылып жатасың?- деп бир аз чымчылап, кайра кайрып кечирим сурап, эмне иш менен алек болуп жатканын сурап калды. Кезекти Камчы алып, комузун күүгө салып, жообун минтип баштап калды.
Амандаштың ыракмат,
Эсендештиң ыракмат.
Эңгиреген немедей,
Этиме эмне асылдың?
Сайгак тийген торпоктой,
Сарыма эмне асылдың?
Тарсайып турсам эмне экен?
Барсайып турсам эмне экен?
Мага окшогон адамды,
Токчулукка теңешет.
Сага окшогон адамды,
Жокчулукка теңешет.
Мен болсо жүрөм мен болуп,
Кээ адамга тең болуп,
Кээ адамдан кем болуп.
Сүйдүрчүсүн сүйдүрүп,
Күлдүрчүсүн күлдүрүп,
Фильмге түштүм жакында.
Аман болсоң көрөсүң,
Ал кинону жакында.
Андан көрө айта отур,
Эмне кылып жатасың?
Эмне угуп атасың?
Азилдей бербей Санжар дос,
Абалыңдан кеп салгын.
Калжаңдай бербей Санжар дос,
Кабарыңдан кеп салгын,- деп ал- абалын, кат-кабарын токтоо сурады. Андан ары Санжар сөздү минтип улады.
Кабарымды сурадың,
Кат- каттап айтам ыракмат.
Абалымды сурадың,
Арбын айтам ыракмат.
Баштатан өзүң билгендей,
Баш оору жок жүрөмүн.
Абалтан өзүң билгендей,
Абалым жакшы жүрөмүн.
Алты күн кечке эс алып,
Жетинчи күнү бошоймун.
Сегиз күн катар эс алып,
Тогуз күн жүрөм бош болуп.
Андан көрө Камчы дос,
Аялдардан кеп салгын.
Кезиккен соң Камчы дос,
Келиндерден кеп салгын.
Абалтадан сен өзүң,
Аялга жакын жан элең.
Аяштар жакшы жүрөбү?
Кебетең суук болсо да,
Келинге жакын жан элең.
Алганың жакшы жүрөбү?
Кепич алсаң майлашып,
Келиндер менен чайлашып,
Кең пейил кыйын жан элең.
Келиндер кандай жүрүшөт?- деп Санжар мырза Камчыга тийишип өттү. Камчы да андан калышпай жообун бере салды.
Калк укса бул кебиңди,
Камчы "бабник" экен дебейби.
Калп айтпа Санжар кокуйгүн,
Укпайын андай кебиңди.
Кайнатамдын кызына,
Үйлөнгөн күнү эле мен,
Унуткам кыз- келинди.
Андан көрө айтчы сен,
Кара-каш, кара кыздарды.
Кыздан көөнүң калбаган,
Карасаң көзүң талбаган,
Кара- сары аралаш,
Кыздарың кандай кан досум?
Тийишип жатып күн кечке,
Тилинип тишиң- тишиңе,
Тик турчу элең Санжар дос.
Ичиңе кирсе жинди суу,
Ийилип башың кыздарга,
"Илибоюн" сен ээрчип,
Кетчү эмес белең капкайда,- деп Санжарга карады. Ал Камчынын айткандарына кабагым- кашым дебей сөзүн улады:
Ээ-й, Сарыбай уулу Камчы дос,
Сен эмнени айтып жатасың?
Азыраак тындап уккунуң,
Азыркы айткан сөзүңдүн,
Чубайын бирден катасын.
Тийиштиң дедиң кыздарга,
Аның туура Камчы дос.
Азыркы ушул заманда,
Ким тийишпейт кыздарга.
Эл катары тийишем,
Эркектерден эмнем кем?
Сулуулар кимди суктантпайт,
Суктанып коём кээде мен.
Бирок,айтасың сөздүн аныгын,
Ушу мен эмес белем жакының.
Жанымда жүрүп ар качан,
Досум билбепсиң анын да чындыгын.
Кыздар өздөрү мага тийишет,
Бирок, аялым бар экенин билишет.
Айтканымдын баардыгын,
Аңдадыңбы Камчы дос.
Айтчу сөзүң эмитен,
Камдадыңбы Камчы дос.
Капа болбо катуу айтсам,
Алдагы ээгиңдеги беш талды,
Алып койчу Камчы дос.
Анткенимдин себеби,
Жаныңа бассам кээде мен.
Алдагы беш сакалдан,
Уяламын Камчы дос,- деп Камчынын сакалына асылды эле, ал кайра Санжарды капталдан качырып кирди.
Ээ, кокуй Санжар сен билсең,
Сакал чыгат эркекке.
Сакалдан мурун чынында,
Мурут чыгат эркекке.
Сөзүмдүн жайын тыңдасаң,
Мен кирип калам эркекке.
Көрүнбөйт сенин ээгиңде,
Териден башка эч нерсе.
Ошондо Санжар ойлоп кал,
Киресиңби эркекке?
Ыңгайы келди сөзүмдүн,
Айтайын мен шекерди.
Алдагы турган саксайып,
Чачыңды уктум кечээ мен.
Шекерге чылап алат деп.
Аялың алган шекердин,
Теңинен көбү чынында,
Чачыңа сенин кетет деп.
Шекер менен жаткырып,
Шекер менен катырып,
Жүрөт деп уктум Санжар дос.
Чын болсо эгер ушунуң,
Достукта айтам акылды.
Экинчи кокуй антпегин,
Эл укса кокуй күлбөйбү.
Андан көрө жүрү азыр,
Алып барып дүкөнгө,
Гель алып сага берейин.
Ошону менен Санжар дос,
Модалап жүрчү чачыңды,- деп сөзүн токтотту. "Жүрү гель алып берейин" дегенине чындап эле көңүлдөндүбү, Санжар сөздү кыскарта салды.
Ырасын айттың Камчы дос,
Алып берсең жүрү жөнөйлү.
Баятан бери экөөбүз,
Ыр менен кылдык тамаша.
Ырдын да болот аягы,
Аягы болду сыягы.
Ыраазы болдум Камчы дос,
Ыр менен айткан тамаша.
Ыкташып басып кетели,
Ылдыйды көздөй жанаша,- деп ырын бүтүрүп, Камчыга ыраазычылыгын билдирди. Алардын жөнөп кеткен жери экен, карап калган эл экен .
Даярдаган Рахбар Алымкулова




эски ырларды
эңсейбиз!
Эми бул ырга көптөр кайрылып, ырдап чыгышты. Заманга жараша, жаштар өз табитине жараша ырдап чыгып жатышат. Мирбектин ырдап жүргөнүн угуп калам. Жакшы эле ырдап атат. Берээр батам - эгер ушул ыр менен элге алынып, элге таанылып, кандайдыр бир деңгээлде ийгилик алып келсе эле чоң кубаныч эмеспи.

Түгөлбай Казаков,
Кыргыз Эл артисти,
композитор:
- Болжол менен оюмда жүргөн бир обонго Жолдошбек Бусурманкулов сөз жазып берген. Ал обонум деле бышпай жүргөн. Караколдо иштеп жүрүп көлдүк Жекшен Тагаев деген жигиттин ырдаганын угуп калдым. Ал ыр Токтосун Самудиновдун сөзүнө жазылган болчу. Анан мен Жекшен Тагаев менен сүйлөшүп, "Ильястын ырын" ырдап чыктым. Ошондо ырдын сөзү эки авторго таандык. Акыркы куплети Токтосун Самудиновдуку. Ар бир эстрада ырчысы мудагы ырдалып жүргөн ырларды жаңыртып ырдап чыкканга акысы бар. Болгону обонун бузуп албай ырдашса.

Мирбек Атабеков, ырчы:
- Бул ырды кичинекей кезимден эле үйдөгүлөр ырдап, көп угуп чоңойдум. Өзүмө да жакчу. Кийин апамдын сунушу менен ырдап чыгууну ойлоп, Түгөлбай агага кайрылып, ырды жаздырып уктурдук. Жакшы баа алгандан кийин анан эл алдына алып чыктым. Көпчүлүк жерде улуу муун ушул ырды көбүрөөк суранышат.

"Ильястын ыры"
Сөзүн жазган
Жолдошбек Бусурманкулов,
Токтосун Самудинов
Обону Жекшен Тагаевдики
Түгөлбай Казаков, Кыргызбай Осмонов, Мирбек Атабековдордун аткаруусунда ырдалып жүрөт.

Мен көлгө жалгыз келип байыр алдым,
Тургуздум махабаттын пайдубалын.
Жаштыгым татаал жолдо жаңылышып,
Долондон канатымды кайрып алдым.

Кумдан көп биздин күндөр өткөн-өтмөк,
Келээрмин аман болсом да бир көксөп.
Азыр мен жалгыз учкан аккуу болуп,
Баратам бакыт издеп Памир көздөй.

Сен эссең кусалыкка сезимимди,
Жаздагы салкын жерден кабар улай.
Мен жокто сылай жүр деп саамайынан,
Тапшырдым Ысык-Көлдүн шамалына.

Жээгиңе жалгыз келип байыр алдым,
Тургуздум махабаттын пайдубалын.
Жаштыгым татаал жолдон жаңылышып,
Долондон канатымды кайрып алдым.
Даярдаган
М. МОЛДОБЕКова










Почта:janyzak@mail.ru
Тел.: +996777329784
© J.Janyzak, Kyrgyzstan