п»ї
 Таанышуу жарыясы


  Миң уккандан, бир окуган…

Кезегинде залкар инсан Рыспай Абдыкадыров менен анын сүйүүлөшү, акын, журналист Болдукан Мамбеталиева тууралуу Жаныбек Жанызактын китепчеси да чыккан эле. Андан бери канча жыл өтсө да улуу муундун сонуркаганы басылбай, кичүү муундун "окусам экен" деген эңсөөсү жай бербей, суранычтар көп болгондуктан кайталап берүүнү туура таптык. Эмесе, булактай мөлтүр сүйүүнүн таржымалын өзүңүздөр окуп баа бериңиздер.

Жаныбек Жанызак
СОҢКУ ДҮРМӨТ...
(Рыспайдын соңку
периштеси менен сукбат)
- Мен го силердин ким экениңерди тааныйм, бирок да окурмандарга тааныштырып өтсөңүз, өзүңүздү...
- Мен университетте кыргыз филологиясынын кыргыз тили жанаадабияты бөлүмүн бүтүргөм, азыр методика боюнча аспирантуранын экинчи курсундамын.
- Каердиксиң?
- Кочкорлук. Кочкордун Кара-Кужурунан...
- Биерде эми бир суроо бар эле: өткөндө "Асабага" бир ырың чыгыптыр - жакында Рыспай аке Абдыкадыров кайтыш болбодубу, ошого байланыштуу экен. Анан мен бир аз даректеп көрсөм, мисалы... былтыр бир ушундай жакшынакай мүнөттөрүн өткөрүптүр!- деп айтышпадыбы.. Мына ошого байланыштуу бир суроо: ошо туурасында мынакей өзүң ырааты менен айтып берсең... Качан, каерде, кантип?. Сен деле таланттуу кыздарыбыздын бирисиң дечи: комуз чертип... дастандарды ырдап.. дегендей. Эми-и, биздин гезитти билесиң да, ушунун нугуна жараша аңгеме куруп берсең...
- Рыспай жөнүндө айтыш аябай оор болуп калды...
- Ырас, оор болуп калды, антсе да учурунда эскерип салыш, менимче, алда канча дурус болуш керек. Себеби бир аздан соң далай "мыктылар" чыгат, мен кыйын болчумун! деген. Ошолордун алдын алып коелу да... (каарманыбыз көзүнө жаш алып, саамга тунжурап отурдук).
- Экөөбүз мындан эки күн мурун сүйлөшпөдүк беле...
- Бир аз карман эми, бу сукбат экөөбүзгө тең керек..
- Тигичи..., Рыспай агай кээде буркурап ыйлап алчу да... Мен оңой менен ыйлачу эмесмин. Азыр кармана албай жатам.. Рыспай агай мага өзүнүн ыйын таштап кеткендей да, ыйлабайын десем деле ыйлагым келе берет.. (дагы бир аз күтүшкө туура келди. Чай ичтик... ).
- Эми-и, маселенин олуттуулугуна карата... маселеге бир аз жакыныраак келсең..
- Мен Рыспай мененчи.. Бала кезимден эле билем да, мектептен эле... өзүм музыка, адабият дүйнөсүнө кызыккандан кийин талант инсандарынан кандайдыр рухий таасир алып.. Рыспай агай жөнүндө байкем көп айтчу, анткени, алар санаторийде чогуу болушкан... Ал эми Рыспай агай менен жакындан таанышып калышыма... Былтыр октябрда ал киши отуз жылдык чыгармачылык концертин бербедиби, ошо себепчи болду. Бирок буга чейин мен анын талантын сыйлап, талантын сүйчүмүн да... Баса андан мурун жайдачы, мисалы, мен Рыспай менен күздө жолукпадымбы, ага чейин мен Үриниса эжей менен таанышып калдым да, май айлары..
- Маматова деген акын кызбы?
- Үриниса Маматовачы. Эжеге Кочкордон бир оорулуу акын келиптир да, ошого анын ырларын ырдай турган кыз керек экен да. Биз ага моралдык жактан жардам берели дегенбиз - төшөктөн жылбай калыптыр да..
- Темага жакындаштырсаң...
- Коё турсаңыз эми, катарынан айтыш керек да: Үриниса эжеге бир ырчы кыз керек болуп жатканын бир курбу кызым айтып келди: мени айтыптыр да сыртыман. Мейли дедим. Десем, бетке чабар эркек мүнөз аял, анысына таарынба, деп кеңешин айтты. Бардык анан, барсак отуруптур телефондон сүйлөшүп. Аткарган ырларымды угуп көрдү да, жактырган окшойт - жакында Рыспай Абдыкадыровдун кечеси болот экен, сен ошого келип ырдап бер, деди. Мен да кубанып кеттим: ошондой таланттын кечесине катышуу мен үчүн бакыт, дедим. Анткени биринчи жолу чоң концертке катышышым да... Андан кийин жаз өттү, жай өттү, күз да келди.. Мен окууну бүткөндө аспирантурага калдым да. Окуу январда башталат экен - ага чейин иштеп турайын деп 66-мектепке кирдим да.. Анан бир күнү радиого барып калсам... мен андан мурун афишаны окугам да Рыспайдын концерти болорун. Катышайын деп деле ойлогон жок элем... Эми, мен катышам деп өзүм бармак белем... бир жагынан намыскөйлүгүм кармап...
- Радиодон болчусун айтып жатасыңбы же филармон...
- ... Филармониядагысын...
- Жана айтпадыңбы, Үриниса өзү чакырган деп...
- Айттым го, бирок афишалар илинип турбайбы, аерде менин атым жок экен да. Анан ошентип радиого барбайымбы мен. Барсам аерден Үриниса эже жолугуп калды да 28-де...
- 28инчи мине?..
- 28-октябрь! Анан ошондо Үриниса эже жолугуп: "Рыспай келди, биздикинде отурат, жеңем экөө репетиция кылып. Сен да жөнө кыйшың-мыйшыңыңды коюп! - деди. - Рыспай күтүп атат үйдө, ага колдоо керек, анын кечесине катышып бериш керек!" - деди да. Ал жерден мен айттым да: "Ушунча чоң талант болсо, анан ал анча-мынчаларды жактыра бербесе анда мен мине кылам?", десем: "А сен биринчи барсаң анан ал угуп көрөт, мени жиберди деп айт", деди да. Барсам эшикти Давлет эже ачты да: Кир, - деди. Кирсем - Рыспай байке.. Нургүл Абилмажинова деген ырчы кыз бар эмеспи, ошого өзүнүн бир ырын үйрөтүп жатыптыр кыягы менен. Мен кирип барсам Рыспай агай кыяк чертип отурган экен... Эми мен кире электен эле толкунданып жаткам: "ушунча ырларды, ушундай ырларды!.. жараткан адам кандай киши болду экен?!" - депчи. Ырдатса деле, ырдатпаса деле мага анын кандай адам экенин көрөйүн дегеним кызык болчу да... Анан мен кирип баргандан эле чертип жаткан кыягын токтотуп туруп: "Ассалом алейкум!" - деп мага колун сунду да. Мен да мындай жөнөкөйлүктү күткөн эмесмин - тамашага тамаша деп: "Алеки салам!" - деп жооп берсем, анан аялын карап туруп эле: "Бу ким?" - деп сурады меничи. Анан аялы айтты: "Бу ырчы кыздардын бири, ырдайм деп келиптир", деди. Анан Рыспай унчукпай эле..
- Аялына Үриниса телефон чалып койгон да?
- Билбейм да иши кылсачы. Чалам, деген бирок. Ырчы кыздар келет деп эже мурда эле айтып койсо керек. Анан кийин Давлет эже: "Биринчи Рыспай агайдын сыноосунан өтүштөн мурда менин сыноомдон өтүшүң керек, - деди да, ары жактагы уктоочу бөлмөгө алып кирип: - Рыспайдын кайсы ырларын билесиң?" - деди. Мен айттым: "Рыспайдын ырларын ырдай албайм", - депчи. Анан Давлет эже: "Рыспайдын эң биринчи жолу жазган "Кыздын ыры" комузга келет", деди. Эң биринчи ыры экен да ушул ыры. Мен айттым: "Ырдап көрүңүзчү", деп. А киши ырдап бергенден кийин мен шарт эле үйрөнүп алдым. Бирок ушунчалык сүрдөп атам да...
- Биерде бир суроо: Давлет жеңе да Рыспайдын чыгармачылыгын бир топ түшүнөт ко дейм?
- Менимче түшүнөт болуш керек. Ушунча жыл бирге жашаса анан кантип түшүнбөй койсун?!
- Кээ бирлер жөн эле жашай бериши мүмкүн. Бирок да жеңени карабайсыңбы: "тигил ыр сага туура келет", деп...
- Ийи, аны мага айтты го. Мен Рыспайдын көп эле ырларын ырдайм, бирок үн жетпей калат да... Биерде жаздым эле... (блокнотун барактады көпкө чейин... ).
(Уландысы кийинки санда)



Тургунбай Эргешов
"Андан сенин эмгегинден кармасам"
О, тун сүйүүм тумчуккан,
Көздөрүңдү көрсөтүп кой күн чыккан.
Жүрөгүңдү тыңшатып кой күү чыккан,
Ыйлап коюп келе жаткан кезимде,
Кусалыктын сели жүрүп сезимде,
Бир сен үчүн болуп алдым кызуу кан.

О, тун сүйүүм, узанган,
Жалындаган кызгалдактай кызарган,
Жайлоодогу жалгыз жолдой узарган,
Ак денебиз айлуу түндө кармалган,
Эң биринчи жигиттигим арналган,
Эң биринчи жарым элең кыз алган.

О, тун сүйүүм, бүрүшүп,
Каршылыктар жана ушактар түртүшүп,
Ортобузга кайра айыкпас түн түшүп.
(Кайра айланып конбой коюп чүрөгүм)
Кайра толуп бошоп калган жүрөгүм,
Сен да кеттиң бирөө менен сүйүшүп.

О, тун сүйүүм, аппак кыз,
Жайлообуздун жашыл отун жакмакпыз,
Ак жал өскөн дайралардай аппакпыз,
Жүрөктөгү сүйүүлөрдү өлтүргөн,
Каректеги кайгыларга чөктүргөн,
Өлбөй жүрсөк, экөөбүз тең акмакпыз…

Анда сенин эмчегиңден кармасам,
Жооп күтүп ак жүзүңө карасам.
Жайнап турган эки көзүң коюлуп,
Айттың эле,- "ооруп жатат, аясаң?"

Аягамын тартып алып колумду,
Түшүнбөй, кап, ошондогу оюңду.
Азыр неге эч аябай эзесиң,
Өзүң менин жүрөктөгү оорумду.

Экөөбүз ий, арманы жок акактап,
Алыстарга бараткансып ат сүрөп.
Көзүбүзгө жылдыздардын нуру уюп,
Ортобузга калчу эле ай түнөп…

Эрип-эпчип эмчек эмген баладай.
Эриниңдин эриндисин шимирип.
Бул дүйнөдөн сени караан тутчумун,
Карааныңды карегиме шып илип.

Көп ойлоном сенин күйөөң жөнүндө,
Агартуучу нур бар экен өңүндө.
Жылытуучу от бар экен көзүндө,
Бакыттардын баарын каалап түбөлүк,
Сагынтуучу гүл бар экен өзүндө.

Көп ойлоном сенин күйөөң жөнүндө,
Сулуулугу менден эки эсеби.
Баалай билип кадырыңа жетеби.
О, жакшынам, жесирдетип жашыңан,
Же бир күнү зар ыйлатып кетеби?

Көп ойлоном сенин күйөөң жөнүндө,
Чынында эле чындыктардай жигитпи?
А сүйүүсү сезимине сиңиппи,
Башка айтпайм, сени сүйгөн жагынан,
Чиркин, дүйнө, менден дагы бийикпи.








кыргыз тилиндеги гезит "Обон"









??.??