п»ї
 Таанышуу жарыясы


Тынчтыктын апасы, Үрниса Кадыралиева:
"Боз салкын" тасмасында Асема суу алып баратып тайып кетип, акырын көйнөгүн көтөрө, бутун жууп атса, келинчегине дүрбү менен уурдана көз чаптырган Сагынды кимдер гана билбейт? Бул тасманы азыркы кыргыз киносунун классикасы деп да айтып жүрүшөт. Жөн гана элеттик турмуштун бир үзүмүн чагылдырган тасмада башкы каарманды аткарган Тынчтык Абылкасымовдун балалык кезине сапар тарттык.


"Баламдын кансырап, кыйналып өлгөнүнө чыдамым жетпей..."
- Кош бойлуу кезиңизде балаңызды кандай көтөрдүңүз?
- Мен балам тууралуу айткандан мурун, 4 сап ыр менен баштагым келип турат. Тынчтыгымдан мурункусу ымыркай кезинде чарчап калып, кудайдан тиленип тапкан балам болгондуктан, жалгызымды өтө бапестеп чоңойтком.
Бактылуу болуптурмун наристенин үнүн укканымда,
Уурт толуп, ууз сүтүм жутканында.
Эркелеп, эмчек чапчып быйтыйган кол,
"Апа" деген асыл сөзүн укканымда.
- Кош бойлуу кезде эмнеге талгак болдуңуз?
- Мен тамакка ачуу калемпир кошуп жегим келчү. Уйкуга мас болуп көп уктачумун, кээде кычкыл айран ичер элем. Эки күн толгоо катуу болуп аябай кыйналгам, 1986-жылдын 12-январында көз жардым. Салмагы 4кг 400 грамм болуп, ошол Өзгөн төрөтканасындагы 17 баланын ичинен эң салмагы чоң болуп төрөлдү.
- Төрөлгөндө кыйынчылык тарттыңызбы?
- Ооба, балам төрөлгөндө кадимки балдардай болуп ыңаалап үнү чыкпай, денесинин көгөрүп турганын көрүп коркуп кеттим, киндигин кескен Гүлсүн аттуу акушерка муздак сууга денесин салса, бир маалда "баа" деген үнүн уккан соң өзүмө келдим. Ырым-жырымдын кандайдыр бир деңгээлде таасири бар экенине ошондо ынандым. Себеби, мен кош бойлуу кезде өзүмдү алаксытып балама токулма жиптен чыптама токуганмын, көрсө, курсактагы баланын мойну ошол жипке байланып калат экен. Апам ушул ырымды айтса таң калып калыпмын. Бир жашка чейин тынбай ыйлагандыктан, ооруканага көп жаттык. Бир жаштан өткөндөн кийин ыйлаактыгы дароо басылып, баламдан өткөн момун адам жок болуп чыга келди.
- Алгачкы сөзүн эстей аласызбы?
- Сүйлөгөндө эле тили "ата" деп чыккан. Атасы Абылкасымов Тургунбай- музыкант. Элге билим берүүнүн отличниги. Өзгөн районундагы Маданият үйүндө аккордеон, чоор ойнойт. Андан сырткары, үйлөмө аспаптарды колго жасайт. Ырлары элге таанымал болбосо да, кээ кезде обон жаратмай адаты бар.
- Там-туң баскан кездеги кылыктарынан айтсаңыз?
- Экиге толгондо мештин жанында бир коробка пиязды колу менен аарчып салыптыр. Кызыгы, көздөрү кыпкызыл болуп шишип, бирок бир да ыйлабаганына таң калдым. Күндөрдүн биринде өзүнөн чоңураак кыз жыгып cалып, мурду сыйрылса да, ыйлабастан кайра ордунан туруп оюнга кызыгып кетти.
- Балтырын тилген балалык кезине токтолсоңуз, шок беле?
- Жалгыз бала болгондуктан, дүкөндөн көзүмө кайсы оюнчук жакшы көрүнсө сатып алчумун. Ал оюнчуктарды да этияттап ирети менен тизип ойночу. Кадимкидей оюнчуктары менен сүйлөшүп: "Күчүгүм, сен бул жакка тур, азыр токойдон сага карышкыр, арстан экөө үйүңө келип конок болушат даярдан",-деп бирдемелерди кобурап кызыктуу ойночу. Бир жолу 6 жашында мени менен "Ыр кесеге" барып, биз даярданып атсак: "Апа, "Ыр кесенин" ачылышында мен сахнанын ортосунда чүкө ойноп отурайын, кызыктуу болот",-деп сунушун киргизди, балам айткандай эле шаңдуу жана жандуу өттү. "Бешиктеги баланын бек болорун ким билди" дегендей, ошондо эле баламдын режиссёрлук жөндөмү ачылса керек.
- "Жигитке жетимиш өнөр аздык кылат" деп коёт, башка өнөрлөрү да бардыр?
- Ооба, 7-классында спорт тармагынан бокска катышып, бир күнү көзү көгөрүп келсе катыштырбай койгом. Бирок машыктыруучусу Каныбек Кулгелдиевдин демилгеси менен Чүй районунан жана шаардык жаштар арасындагы бокстан 2 жолу 2-орунга жетишти. Жалгыз балам болгондуктан, бокска катыштырбай койсом, машыктыруучусу: "Тынчтык чанда кездешчү сологой, азыртадан жакшы машыкса болуп көрбөгөндөй сол колу менен соккуну катуу берген мушкер чыгат",-деди. Мен макул болбосом, таарынып көпкө чейин биз менен сүйлөшпөй жүрдү. "Боз салкын" тасмасынан көрүп, мага атайын келип: "Мен жаңылыпмын, канткен менен сиз энесиз да, көрсө, балаңыздын кесибин туура тандапсыз",-деп кайра элдешти.
- Чыгармачылыкта актёр болуп таанылган да, дагы башка эмнеге жөндөмү бар?
- Тынчтык Мукаш Абдраев атындагы музыкалык мектепте билим алган, азыр Темирбек Сайдинов ырдап аткан "Таятам жана таенем" деген ырдын сөзү,обону балама таандык. Бүбүсара Бейшеналиева атындагы искусство институтунун актёр жана режиссёр" бөлүмүн бүтүргөн. Жеке кинорежиссёр катары "Мен", "Нооруз", "Кесилиш", Оркестрдин репитициясы" аттуу кыска метраждуу тасмалары бар. "Нооруз". "Кесилиш", мындан сырткары, үч кыска метраждуу тасманы чогултуп "Өлкө жана мамлекет" аттуу бир тасма тартылды. 2010- жылдын жай айларында "Бир дүйнө" аталыштагы эл аралык фестивалда Гран-приге ээ болуп, Чехиянын Прага шаарына жолдомо алышты.
- Уулуңуз аткарган тасмалар сизге кандай сезим ыроолоду?
- Рустам Аташов тарткан "Министрдин кызынын махабаты" тасмасында режиссёрдун ассистенти, жардамчы сценарист, оператор болуу менен биргеликте наркомандын образын жаратты. Ошондо көрүп атып кудайдан тилеп: "Ушундай жаман жолдон сакта дедим". "Боз салкын" тасмасында баламды Мурат катуу сабап салганда, ролду аткарган Сьездбекти эне катары жаман көрүп жүргөм. Көрсө, сценарий боюнча ошондой тура. "Лучь" киностудиясы тарабынан Сергей Тарасов тарткан "Чыңгызхандын ак булуту" тасмасында Арасандын образын ачып берди. Ошондо бир тууганы Эрдене, Арасандын мойнуна жаа сайып өлтүрөт. Мойнундагы жаа бир жагынан кирип, экинчи жагынан чыга кан жайылганын көрүп, жүрөгүм кадимкидей муздай түштү. Баламдын кансырап кыйналып өлгөнүнө чыдамым жетпей көзүмдөн жаш агып: "Кудай баламдын өмүрү узун болсун. Бул кино жөн гана кино да ",-деп өзүмдү соороттум.
- Төрдө отуруп келиндин ысык чайын ичер куракка келип калыпсыз. Балаңыздын болочок жарын кандай элестетесиз?
- Мен келинимден төрт гана нерсени талап кыламын. Кирди таза жууп, үйдү тыкан кармаса. Тамакты даамдуу жасаш керек, капаланып турса да, дайым маанайы жарык болсо. Болочок келиниме төрт сап ырымды арнаймын:
Ак жоолук камдап коюп күтүп турам,
Уулумду үйлөнгүн деп улам-улам.
Ак маңдай жаркылдаган болсоң керек,
Көрүүгө ашыгамын кетип чыдам.
Мына мен ушундай келинди күтүп жатам.
- Ыр менен айтканыңызга караганда, Тынчтыктын чыгармачыл инсан болушуна сиз түрткү берген чыгарсыз?
- 1982-жылы, сөзү Баймурат Бектемировго, обону Маматпазыл Дубанаевге таандык "Өзгөнүм" аттуу ырды Ош телевидениесинде ырдап чыккам. Бир нече жолку Ош дубаныбыздын "Ыр кесе" телеберүүсүнүн катышуучусу болдум. Мындан сырткары, "Бактылуу болгум келет", "Эңсөө", "Кеч күздөгү карагат" аттуу ырлар жыйнагым жарык көрдү.
Динара Асылбекова








кыргыз тилиндеги гезит "Обон"









??.??