п»ї

  Күүгүм кечте сыр маек

Назира мамбетова:
"Аны жеңил ойлуу аял катары эсептебейм"
"Ак-Кемедеги" Орозкулдан токмок жеген Бекейди кимдер билбейт. Кандай образ берилбесин, ошону майын чыгара жеткире аткарган актриса эмеспи. Мейли сахнада болобу, мейли тасмада болобу, өзүнүн кейипкеринин жашоосуна биротоло сүңгүп кирип, элдин жүрөгүнүн түпкүрүндө эсте калган образдардын эгедери КРнын Эл артисти Назира Мамбетованын чыгармачылык чыйыр жолуна саякатка чыктык.

- Белгилүү режиссёр Алмаз Сарлыкбеков: "Бакен эженин дал өзү болуп калдың", - деп сизге чочугандай айтканын бир гезиттен окуп калдым. Өзүңүз ушул ролду кандай кабыл алдыңыз?
- Бакен Кыдыкеева жөнүндө режиссёр Алмаз Сарлыкбеков "Талант жана тагдыр" аттуу спектаклин 2004-жылы койгон. Бакен эженин ролун мен ачып бергем. Спектакль бүтөр соң, Алмаз жаныма келип: "Ой, кудай ай, астафуралла, -деп чочуп калды. Мен таңыркай: "Ой, Алмаз, сага эмне болду?"- десем, ал: "Бакен эжеге аябай окшоп кеттиң, актрисанын куюп койгондой окшоштуктарын мен биринчи жолу жолуктуруп атам",- деп таң калды. Өзүм Бакен эжеге анчейин окшош эмесмин да, бир-эки ай тырышып иштеп, окшошконго бүт күчүмдү жумшагам. Биз көрүп жүргөн үчүн Бакен эженин элеси сакталуу да, ошол күндөрдү эстеп, ролду жеңилдеттирип алдым.
- Качан сизге наамдарды ыйгарышты?
- Кыргыз ССРинин Эмгек сиңирген артисти деген наамды, Москвадагы театралдык институтту бүтүп келип, 10 жыл иштеген соң, 1978- жылы алдым. Ал эми КРнын Эл артисти деген наамын 1992- жылы алгам.
- Мосфильм тарткан "Санниковдун жери" тасмасына кандайча тартылып калдыңыз?
- Ал убакта мен Москвада 5-курста окуйт болчумун. Бизге келип режиссёр Альберт Мкртчян жана оператор Михаил Коропцов азиат улутундагы кыздар керек деп, кыздардын ичинен жалгыз мени киносынактан тандап алышкан. Ошол тасмада Гошар аттуу баш каармандын ролун жараткам. В. Федосеев, В. Дворжецкий, Г. Вицин, Олег Даль, шамандын ролун аткарган бийчи Махмуд Эсембаев, ушул чоң актёрлор менен тартылганыма сыймыктанам.
- Тасмадагы алгачкы ролуңуз турбайбы?
- Жок, мен алгачкы ролду 3-курста окуп жүргөндө, дүйнөгө таанымал грузин режиссёрунун "Боз торгой мында жашаган" тасмасына мага бир эпизодду сунуштап, ошондо аткаргам. Бир жылдан кийин экинчи ролум "Мен Тянь- Шань" тасмасында Кадичанын образын жараткам.
- "Мен Тянь- Шань"тасмасы Айтматовдун "Кызыл жоолук жалжалым" чыгармасынын негизинде тартылганын жакшы билем. Кадичанын образын өзүңүздүн көңүлүңүзгө жаккыдай кылып өзгөртүп алгандай сезилесиз?
- Алгачкы "Ашуу" деген аталыштагы тасмада Кадичанын ролун Бакен эже аткарыптыр. Мага балалык көз-караш менен алып караганда, Бакен эженин деңгээлинде аткара аламбы деген ой келбептир. Мен режиссёр Ирина Ивановнага айттым да: "Менин каарманым Кадича деле өз бактысы үчүн күрөшүп атпайбы, ал дагы өз бактысын тапкысы келет да",- дедим. Дегеним Кадичаны терс каарман кылып көрсөткүм келген жок. Аны жеңил ойлуу аял катары эсептебейм. Себеби, ал да бактылуу болгусу келет. Турмушу болбой ажырашып кетсе да, Ильяска жолукканда, чыныгы аялзаттык бакытты сезди. Кантсе да, Ильяс Аселге Кадичадан кийин жолуккан да.
- Эгер ошондогу Ильяс, Асел, Кадичанын азыркы мезгилин тартабыз деп режиссёрлордон сунуш түшсө, аткарат белеңиздер?
- Кызык экен, андай сунуш түшсө, билбейм кандай кылабыз. Анда башкача ойнойт болушубуз керек. Ал убакта жаш болчубуз да, мен 22 жашымда күйөөдөн чыккан аялдын образын аткаргам. Азыр баштан эмнелер гана өтпөдү, 63 жашка келгичекти эмнелерди гана көрбөдүм. Азыр жашоого башкача көз карашта карап калдым.
- "Ак- Кемедеги" Бекейди аткарган Назира Мамбетова десе ишенген эмесмин. Чынын айтсам, ай чырайлуу актриса кантип аткарсын дечүмүн?
- Ар бир иштин түйшүгү бар, ошон үчүн оңой болбойт. Ар бир актёрдун өзүнүн ыкмасы бар. Режиссёр Болот Шамшиев мага Бекейдин ролун ишенип берип атабы, мен анын ишеничин акташым керек. Айтматов чыгарманын автору, Шамшиев тасманын автору, мен образдын автору болушум керек. Ошолор берген тапшырманы өтөсүнө чыгарып иштешим керек, бул оңойго турбайт. Асанкул Куттубаев, Сабира Күмүшалиева, Орозбек Кутманалиев-алар да өз учурунун корифейлери болгон. Алардын арасында Чоро, Айтурган үчөөбүз эле жүрбөдүкпү.
- Роза Аманованын "Ооган ыйы" клибинде эненин ролун маңызына жеткире ачып бергенсиз. Роза эже да кимге кайрылышты билгендей?
- Бул клип эки жолу тартылган, биринчисин Сагын Ниязалиева тарткан, экинчисин болсо үйрөнчүк балдар тарткан. Оогандагы каза болуп калган баланын энесинин күйүтү, жалпы ошондогу кан жутуп отуруп калган энелердин азабын ачып бериш менин милдетим болчу. Профессионал балдар болбогондон кийин, көп нерселерге өзүм айтып үйрөтүп аттым. Клип даяр болгондо Роза мага чалып калды: "Ой, эже, жөнөкөй варианты эле элге тарап кетти, оригиналын көрсөңүз андан шумдук"- десе, мен: "Капырай, кандай тартылып калдым экен",- деп чочудум. Көрсө, мени мыкты аткарыпсыз,- деп Роза ыраазычылыгын билдирип атыптыр.
- Кыргызстанда өткөн жылы кооптуу жыл болгонун жакшы билебиз. 7-апрелдеги, Ош окуясындагы коогалаңды режиссёрлор тасмага түшүрсө, анан эненин ролун аткарып бериңиз- деп сунушташса, макул болосузбу?
- Азыркы тасмаларды тартып аткандар көпчүлүгү өз кесибинин профессионалдары эмес. Алар мага эч кайрылышпайт, анткени, менин тартылбашымды жакшы билишет. Андай тасмаларга тартылам деп жеңил-желпи бара берген уят да.
- Чыгармачылыкта талыкпай эмгектенген аялзатынын жеке жашоосу кандай болду экен?
- Жеке жашоом татаал. Чыгармачылыкка баш-отум менен берилип, чуркап иштеп, бүт өмүрүмдү театрга, киного жумшап, өзүмдүн жеке жашоом тууралуу унутуп калыпмын. Азыр бирөөнүн үйүндө турам, өз үйүм жок. Азыркы заманда ар ким өзү менен өзү. Баары тең өз көмөчүнө күл тартып атпайбы. Бүт өмүрүмдү, жашоомду ушул театрга берген экем.
- Канча балаңыз бар?
- Бир кыз, бир эркек, төрт неберем бар. Алар да өз жашоолору менен жашап атышат.
- "Карагыз" тасмасында азыркы замандын кыйын- кезеңи чагылдырылган. Ушундай татаал тасмага кандайча тартылып калдыңыз?
- Бул тасма 1 саат 10 минуттук тасма болсо керек. Тасманын ачылышында көрүүчүлөр айткан: "Бул тасма аябай татаал, адам чыдап көрө алгыс тасма экен, өзүңөр кантип чыдап тартылдыңар",- деп сурашты. Эми кесибим актриса болгон соң, бардык жанрга даярбыз да. Режиссёрдун эмгеги абдан күчтүү болгон. Латвияда эл аралык кинофестивалда "Карагыз" тасмасы Гран- прини жеңип алган. Базар экономикасындагы оош- кыйыш заманды чагылдырган тасма болду да. Тасма тартылып бүткөн соң, элге көрсөтүүгө тыюу салынып, бир жыл текчеде жатты. Себеби, анда экс- президент Акаевдин доору болчу. Кандайдыр бир себептер менен интернетке тарап кеткен экен, "Карагыз" аттуу жаңы тасма чыкты деп. Ошол себептен, Латвиядагы фестивалга катышып калдык.
- "Карагыз" тасмасында эмне үчүн актриса эмес, Гүлсина Чотонова аткарып калган?
- Бул жерде режиссёрлордун эмгеги зор. Артыкча режиссёрлор кынтыксыз иштейт, роль бөлүштүргөндү жакшы билишет. Геннадий Базаров Гүлсинанын көздөрү "муңдуу көз караш" деп, ошону тандаганын мага айткан .
- Менин билишимче, Ош драма театрында да көп эмгектенгенсиз.
- Ошто 22 жыл иштедим. Дүйнөлүк, советтик, заманбап драматургияларда роль жаратканбыз. Ош драма театры союз убагында дүйнөгө атагы чыгып турган болчу. Москвага, декадага Айтматов, М.Гапаров,Б.Жакиевдин чыгармаларын таанытыш үчүн барганбыз.
- Сиздин курсташтарыңыз?
- Дүйшөн Байдөбөтов, Турганбүбү Бообекова, Жамила Сыдыкбаева, Гүлайым Каниметова, Марат Алышпаев ж.б.курсташтарым азыркы учурдагы театрдын корифейлери.
- Спектаклде, сиз тарыхта изи калган улуу актриса Бакен Кыдыкееванын образын жараттыңыз. Келечек актрисалар Назира Мамбетованын образын жаратышына кандай карайсыз?
- Сахнадагы жашоо менен жеке жашоосу айкалышса, актрисанын тагдыры мыкты болот. Менин жашоом деле татаал болгон. Менин тагдырымды көрсөтүп, элдин жүрөгүнө жакын чагылдыра алса, каршылыгым жок.
- Келечектеги актрисалар тууралуу сиздин оюңуз?
- Азыр өсүп келе жаткан жаш таланттар менден кыйын, бирок колунан эчтеке келбейт. Шакирттерим жок, алар өздөрүн менден жогору коюшат. Бир спектаклге даярданып жатсак, бир жаш актриса: "Эже, муну мындай кылбайсызбы!"- деп мени кагып сүйлөсө, эсим ооп калган. Мага акыл үйрөтөт деп, такыр оюма келген эмес.
- Сиз башканын ролунда же сиздин ордуңузда башка актрисалар ойноп калган образдар кезиккен беле?
- Менин ролумда башка актриса аткарганын ушул убакка чейин учуратпадым. Мисалы: "Мен Тянь- Шань" тасмасындагы Кадичанын ролун аткарыш үчүн Таттыбүбү Турсунбаева, Наталья Аринбасарова үчөөбүз киносынакка катышканбыз. Алардын ичинен режиссёр Ирина Поплавская мени тандап алган.


Динара Асылбекова




кыргыз тилиндеги гезит "Обон"









??.??