п»ї

  Кино-маек

Санжар Абдыжапаров:
"Кызыл көйнөкчөндү көңүлүбүз жок эле тартканбыз"
- Азыркы убакта элдердин купулуна толгон "Кызыл көйнөкчөн" аттуу тасмаңыз тууралуу кепти баштасак. Бул сиздин биринчи тарткан тасмаңыз болуп эсептелеби?
- Негизи, буга чейин кыска метраждуу кинолорду тартып жүрчүмүн. "Кызыл көйнөкчөн" тасмасына чейин Мухтар Атаналиевдин продюсерлиги астында "Аят" деген тасма тарткам. Ал эми "Кызыл көйнөкчөн" тасмасына кайрылсам, муну мен жалгыз өзүм тарткан жокмун. Айбек Дайырбеков, Данияр Абдыкеримов ,Тилек Чериков жана мен болуп биргеликте тарттык.
- Чолпонбек Абыкеевдин "Кызыл көйнөкчөн келин" деген чыгармасы бар. Ошол чыгармадан идеялар алынып тартылды беле?
- Жок, ал жактан алынган эмес. Биз кинону тартып бүткөндөн кийин, ошондой китеп бар экенин билдик. Бирок кичинемде ал окуяны жомок катары угуп калгам. Кечинде балдар чогулуп ойноп, сүйлөшүп калганда коркутуп айтып калышчу. Өзүм ал китепти окуган эмесмин. Негизи, бул идея Айбек Дайырбековго таандык. Тасманын аты тартылып бүткөндөн кийин гана коюлган. Башында "Пикник" деп койсокпу деп ойлогонбуз. Анан Айбек: "Кызыл көйнөкчөн" деп койбойлубу",- деп сунуштап калды. Бизге жагып, макул болдук. Бул жерде аттары эле окшош болбосо, идея ал жактан алынган эмес.
- Тасма башталганда болгон окуя деп жазылат. Чынында эле болгон окуябы?
- Ооба, болгон окуя. Бул жөнүндө аябай көп материалдар табылып, Айбек Дайырбеков өзү алып келген.
- Материалдардан башкы идеяны алып, баарын өзүңүздөр өзгөртүп иштеп чыктыңыздарбы, же жөн эле даяр болгон материалды монтаждап койдуңуздарбы?
- Негизи, биз аны коммерциялык сыр боюнча төртөөбүздүн ортобузда эле калсын деп сүйлөшкөнбүз. Мен ал жөнүндө көп маалымат бере албайм.
- Тасмада, караңгыда балдар токойду аралап, бири-бирин издеген жери бар. Ошол жери узакка созулуп кеткен. Көрүп жаткан адам кошо издешкиси келип, көрөрмандар тажап кеткендей сезилет.
- Ошол жерин биз дагы даяр болгондон кийин ойлонуп, кемчиликтерин байкап калдык. Анан эми азыр кинотеатрларда көрсөтүлүп жаткандан кийин кеч болуп калды. Көрсөтүлүп бүткөндөн кийин, ошол жерлерин кичине кыскартып, кайра оңдойлу деп жатабыз. Анан орусча субтитрлар менен дагы чыгарайын деп жатабыз.
- Дагы бир жери ошол кызыл көйнөк кийген кыз сары чачтуу экен. Ал эми коркунучтуу кинолордун көбүндө кара чачтуу кыздар аткарышып, сүрдүү, коркунучтуу көрүнөт. Эмнеге сары чачтуу кызды тандап алдыңыздар?
- Биз андай нерселерди башында ойлонгон эмеспиз. Негизи, былтыртан баштап эле бул кинону тартабыз деп даярданып жатканбыз. Бирок ошол тартар мезгилде бардыгыбыз башка проекттер менен иштеп, көңүлүбүз жок тартып койгонбуз.
- Атаңыз тажрыйбалуу режиссёр болгондуктан, кеп-кеңешин айтып жардам берсе керек. Деги эле киного болгон кызыгууңуз канча жашыңыздан баштап пайда болду?
- Атаман көп нерсе үйрөндүм. Башында клип тартып, кыска метраждуу кинолорду тартканда көргөзүп, үйрөтүп, көп жардам берген. Атам өзү жылына бир жумалык мастер-класс өткөрүп, балдарды тарбиялап келет. Ошол балдар менен кошо мен дагы атамдан көп нерсе үйрөндүм. Кичинемде бул кесип жөнүндө ойлогон эмесмин. 5-6- класста окуп калгандан тарта актёр болсом деп ойлоно баштадым. Биринчи жолу "Айыл өкмөтү" деген кинону тартып жатканда, кантип тартып жаткандарын көрүп, анан ошондон баштап кызыга баштадым.

Келсин Мурадил кызы




  Мына, кызык!

Узак жашагандардын аралы
Эгер биздин Россияда 100 жашка чыккан адам болсо, бул биз үчүн чоң жаңылык. А бирок Окинава аралынын Филиппин деңизиндегилерди таң калтыра албайсың. Бул жерде чыныгы көп жашагандарды жүздөп кезиктирсе болот. Орто эсеп менен ар бир 100 миң жашоочуга 100, же андан ашык жашка чыккан жашоочудан 35 кишиден туура келет. Бул жердин жашоочулары 100 жашында каратэ, бий жана бакча жумуштары менен алектенишет. Окинавалыктардын көпкө жашоосунун сыры, алардын туура тамактануусу, өздөрүнүн ден соолугуна жакшы көңүл бөлүшү жана туура физикалык күчтөрдү колдонуусунда. Бул жердин тургундарынын көпчүлүгү жер-жемиш, күрүч менен тамактанышат. Кооз идиш, шашпай тамактануу-майрам, жакындары менен бөлүшүү. Окинавалыктар ичкен суусун дагы өздөрүнүн ден соолугуна, көп жашаганына себепкер деп билишет, себеби, ичкен суусу ион жана кальцийге бай. Окинавалыктардын негизги сыры болуп, алардын ар бир жашаган күнүнө кубанганы болуп саналат.


Эмне үчүн гезит беттериндеги калптар "өрдөк" делип калган?
"Гезит өрдөгү" аттуу учкул сөздөрдү ар бир эле экинчи адамдан укса болот. Бирок бул сөз эмнени түшүндүрөт жана эмне үчүн өрдөк, муну ар бири эле биле бербейт. Көрсө, бул фразаны ар тараптуу мааниде түшүнсө болот экен. Мына ошолордун 300 жыл мурунку тамырына кайрылып көрсөк. 17-кылымдын аягында немец газетасына сенсациялык мүнөздө алып жүргөн материалдарды гезит бетине жарыяланышына уруксат берилген, бирок ошол эле маалда так маалымат берилген эмес. Басылманын атын сатып жибербеш үчүн, атайын "NТ" деген белгини тексттин жанына коюшкан, ал "Non testator" эмнени түшүндүрөрү текшерилген эмес. Бул эки тамганы айтканда "энте" деген сөз угулган. Немец тилинде "энте" деген сөз өрдөк дегенди түшүндүргөн. Ушул эки сөздөн улам, журналистикада аталган түшүнүк пайда болгон. Ошондуктан, кээ бир чындыкка дал келбеген макалалар "өрдөктөр" делип калган.


Букалар кызыл түстү эмне үчүн жаман көрөт?
Канча кылымдан бери айтылып келгендей, буканын кызыл өңдү көргөндө ачуусу келери баарыбызга маалым. Бирок андай эмес. Бука- (дальтоник), алар үчүн түстүү материал эч кандай мааниге ээ эмес. Анда эмне үчүн оюн убагында бул жаныбар ачуу менен кызыл материалды желбегей жамынган оюнчуга асылат? Көрсө, буканы анын өңү эмес, желбегейдин кыймылы кыжырын келтирет экен. Бука оюнчунун (матадор) кызыл желбегейин кыжырын келтирген нерсе катары кабыл алат, ал эми башка бука болсо өзүн абдан ачуулуу сезгенинен болот. Ошол себептен улам бука каршылашынын алдында жеңишке жетүү максаты менен каршылашынын желбегейине асылат. Эмне үчүн желбегейге кызыл өңдү таңдаган? Жөн гана оюн маалында оюнчу коозураак көрүнүш максатта.

Алиса Сапарбекова





кыргыз тилиндеги гезит "Обон"









??.??