п»ї

Аялдарын үй жаныбары катары санаган
Баруйя уруусу
Бул жолу сиздерге Жаңы Гвинеяда жашаган Баруйя уруусу жөнүндө маалымат бермекчибиз.

Аялдарын "Тукумуңду улап ал" деп белекке беришет
Баруйя уруусунун аялдарын эркектери үй жаныбары катары гана кабылдашат. Аялдары бала төрөп берип, үй иштери менен алек болушат. Кызыгы эркектери аялдарын кызганып да койбойт. Башкача айтканда, итин бирөөгө берип аткансып, "укум-тукумуңду улап ал" деп, өзүнүн аялын башка үй-бүлөгө жөн эле белекке берип коёт. Аялдары алар жашаган айылдан бир карыш да чыкпашы керек. Анткени, айылчылап кеткендер үчүн өлүм жазасы бар.
Эркек бала 8 жашка чейин гана энеси менен жашай алат
Эркек балдары 8 жашка чыккычакты энелери менен чогуу жашайт. 8 жаштан соң эркектерге кошулуп, 12 жылдык аскер болууга даярданышып, Баруйя уруусунун эркектери менен чогуу жүрүшөт. Бул убакыт аралыгында улуулары кичүүлөрүн аскердик согушуу ыкмаларынын баарына, согушуу куралдарын жасаганга, жаныбарларга ууга чыкканга үйрөтүшөт.

Аскерге чейинки даярдык 4 этапта өтөт:
"Духтар" юбка кийип, эрендик жутат
8 жаштан 12 жашка чейинки балдар-"духтар". Булар улуулардын айтканын кылып, пирсинг тагынып, юбка кийип жүрүшөт. Анан дагы, улуулары аскерге жаңы кошулган жаш балдарды өзүнүн эрендигин ичкенге мажбур кылышат. "Эгер силер биздин эрендигибизди ичпесеңер, бизге окшоп чоң аскер боло албайсыңар. Энеңердин эмчегинен сүт чыккандай эле, биздин пенистен да эрендик чыгат. Силер дайыма эрендиктерди жутуп турушуңар керек. Антпесе, чоң боло албайсыңар",-деп оралдык жана аналдык секске мажбурлап үйрөтүшөт.
12 жашка чыкканда далысынан таптап, "Эр жетип калдың" деп, кийип жүргөн юбкасын чечкенге уруксат беришет. Бирок, мурдундагы пирсингди чечтиришпейт. Мындай образда 16 жашка чейин жүрүшөт.
16 жаштан кийин аскер болушат. Бул учурда башына куштардын канатынан шапке жасап беришет.
20 жашка чыкканда гана чыныгы аскер башчысы болушат дагы, ак куштун канатынан башына шапке сыяктуу кылып жасап беришет.
Акчанын ордуна туз колдонушат
Акчанын ордуна туз колдонушат. Чынында, туз байлык катары колдонулбайт. Баруйяларда байлык топтоо принциптери жок. Үйүндө эмне болгон болсо, ал уруудагы башка бир үйгө барат же алмашат.
Эркектер болсо төрт уул төрөткөндөн кийин гана уруудагы эркектердин арасында сый-урматка ээ болот.
Баруйя уруусу боюнча кызыктуу маалыматтар:
Эр жеткенден кийин Баруйя уруусунун эркектери аялдар менен мамиле куруп, сүйлөшө алат.
Баруйяларда мамлекет, класстар же болбосо иерархия жөнүндө эч кандай түшүнүк жок. Ошондой болсо да, аларда патриархаттык система өкүм сүрөт.
Эгер кыз төрөлүп калса, тукум жакшы болбой калды дешет.
Аялдары кош бойлуу кезинде төшөк өнөктөрдү көп күтүш керек. Себеби, чоочун эркектердин эрендиги болочок уулун күчтүү кылат деп ойлошот.
Баруйялардын аялдары бир жердин же бир буюмдун ээси боло алышпайт жана майрамдарда улуттук салттарга катыша алышпайт.






кыргыз тилиндеги гезит "Обон"









??.??