п»ї
 Таанышуу жарыясы


  Тентек собол

Тили заар аял-жез кемпирден жаман
"Сөз көркү-макал" демекчи, ар кимибиз макалды ар кандай түшүнөбүз. Ал эми биздин аттуу- баштууларыбыз макал, учкул сөздөрдү кандай түшүнөрүн сынап көрдүк.


Тили заар аял-жез кемпирден да жаман
Максат Тасмаев, куудул: "Бирдеме айтсаң, ау- ау деп үрүп жиберет "
Ой, тили заар аял жез кемпирден эмес, жез кемпирдин таенесинен да жаман. Алар тууган уругу, чөйрөсү, бала-чакасы, республикасы менен жаман андай аялдар. Ал улуйт, карышкырдай улуйт. Алардын тили оуу, чиркейдин чакканы "ерунда", алар чакпасын, алар чакса дүйнөдөгү ачуу нерселер жетпейт. Тили заар аялдын бети курусун, андан көрө дудук аялга үйлөнгөнүң жакшы. Аны колго чаап, сүйлөбө десең отуруп калат, ал эми тили заар аялга айтсаң, ал үчүн унчукпай, тескери карап кетишиң керек, бир сөз айтсаң ау-ау деп үрүп жиберет. Тили бар аялдын деле жүрөгүндө ыйман болсо, тынчыраак да, ыйман жок болсо сүйлөгөн сайын жооп берип турат. Эми менин оюм, максатым аялды жамандай бериш керек эмес. Негизи, эркектин өзүнөн да көз каранды. Унчукпаган жоош болсо, аны чага берет. Эми турмушта көрүп эле жатабыз, тили заар аяштар бар, анча-мынча жерде чагып койгондо, байкуш жанагы жүрөгүндө ыйманы бар эркек унчукпай эле калат.


Жашыңда калжың болсоң, карыганда мылжың болосуң
Жыргалбек Касаболотов, акын: "Отузунда отун жара албаган, кыркында кылыч чаба албайт"
Эми бул макал жашыңда маани маңызың жок болсо, карыганда да ошондой болуп каласың деген сөз. Бул адамдын кулк- мүнөзүнө байланыштуу. Мен билгенден түпкүсү төрт жаштан алты жашка чейин, анан негизгиси, жалпы баары кошулуп отуруп, он алты жаштан жыйырма төрт жашка чейин калыптанат. Анан адам турмуш тагдырындагы өтө катуу бир нерсе өзгөртүп жибербесе, негизинен ошо жаш кезинде калыптанганы карыганда ошондой эле болуп калат. Бирок кийин тукумуна тартат деген кеп бар, жаш кезинде коомдун пикири менен көп нерсени билгизбей жүргөндөрү өтө карыган убакта чыга башташы мүмкүн. Негизи, мындай жашыңда кандай болсо, карыганда ошондой болуп калат дегендей кеп да. Мисалы, жашында урушчаак болсо, карыганда деле урушчаак болот. Же болбосо жашында жалкоо болсо, кийин деле жалкоо болуп калат деген сыяктуу. Дагы бир жакшы сөз бар, отузунда отун жара албаган, кыркында кылыч чаба албайт деген.


Аялдар бири-бирин көрө алышпайт, бирок болушканга келгенде баары кыйын
Мээрим Мураталиева, куудул: "Азыр аялдар эмес, эркектер ушакчы"
Негизи, аял кишиге берилген да, аял киши башкача да эми. Кандай десем, аял кишинин амалы десем болот. Аял жөн отура албайт да, сүйлөп турат. Бул сөз аял кишиге эле эмес, азыркы заманга тиешелүү. Азыр аялдар эмес, эркектер ушакчы. Аялдарга караганда эркектер көп сүйлөп көнүп калган да, негизи. Аял-эркек дебей эле азыр бардыгына тиешелүү бул сөз. Илгерки макалдай болуп оозу кыйшык болсо да, байдын уулу сүйлөсүн дегендей, азыр бардыгы байлыгына чиренип сүйлөп калган заман. Ал адамдан башка бирөө ашпаш керек да, өзүн кыйын сезип өзүм деп калган заманда. Анан ошондон алынган сөз болсо керек. Ошондой болсо да адамдык сапаттар бар да, ошол сапаттардын ичинде адамды коргоо да бар. Анан бирөөлөр бирдеме болгондо же бир адамга болушуш керек болгондо болушат да эми. Азыр болсо заманга жараша адамдардын баары өзгөрүлүп жатпайбы.


Аял тилин тыйса- эркек эшектей иштеп берет
Асылбек Өзүбеков, ырчы: "Аялдын тилинен котлет кылып жеш керек"
- Аялдардын баары эле сүйлөй бермек беле, кээ бир эле аялдарга тиешелүү макал экен. Тилин тыйбаса деле иштегендер толуп жатпайбы, сөз жок эле тилин тыйыш керекпи? Сүйлөй берсин, иштей берсин. Иштебейм деген эркек тилин тыйса да иштебейт, иштейм деген тыйбаса деле иштей берет. Ага байланбайт, эркектин өзүнөн да. Аа кокуй, аялым тилин тыйбай жатат деп эле иштебей коймок беле? Сүйлөсө сүйлөй берсин, ошонун тилине карап отурмак белең? Бирок көп сүйлөгөн аялдын тилин жулуп туруп, сонун котлет кылып кууруп, ага бардык татымалдарды кошуп, даамын чыгарып туруп жеп курсагыңды тойгузуп алып, анан "от души" иштей берсең болот.


Бака майрыгын билбей, жыланды ийри дейт
Тынар Курбаналиев, куудул: "Жамбашында бүтүн шымы жок, кыздын аты Мөөркан"
Бул өзүнүн кемчилигин билбей туруп бирөөнүн кемчилигин издеген адамды ошондой деп коёт. Анан дагы бир макал бар да, ошону берип койчу, "жамбашында бүтүн шымы жок, кыздын аты Мөөркан", ким чечмелей алат экен? Эми бул макал жанагы биздин азыркы саясатчыларга тиешелүү да. Азыркы бийликтегилер колдорунан эч нерсе келбей жатып, иш билги адамдарды "кокуй, алар мындай-андай" деп жамандап жатышпайбы. Бака майрык деп ошолорго туура келет.


Алиса Сапарбекова






кыргыз тилиндеги гезит "Обон"









??.??